برچسب نقد فیلم

فیلم فرزندان آدری (Audrey’s Children) در نگاه اول یک زندگینامه ساده از زندگی دکتر آدری اِوانز به نظر می‌رسد؛ پزشکی که سال‌ها پیش از آن‌که نامش در میان پیشگامان درمان سرطان کودکان ثبت شود، در سکوت آزمایشگاه‌ها و راهروهای بیمارستان‌های دهه شصت آمریکا، برای تغییر یک رویکرد ساختارمند مبارزه می‌کرد. اما اثر امی کینن مان چیزی بسیار فراتر از یک بازسازی تاریخی است. این فیلم در لایه‌های زیرین خود تلاش می‌کند لحظه‌های انسانی و تجربه‌های دردناکی را ثبت کند که معمولاً در فیلم‌های پزشکی جایی ندارند: احساس ناتوانی پزشکی که می‌داند علم همیشه پاسخ ندارد، خانواده‌هایی که در آستانه فروپاشی هستند، و کودکانی که جهان را از پشت شیشه‌های بخش سرطان‌شناسی بیمارستان‌ها می‌بینند. همین تمرکز بر ظرایف انسانی و نمایش مسئولیت پزشکی در برابر ناتوانی‌هایش، مقدمه‌ای می‌شود برای یک فیلم درام که با ظرافت، درباره یک انقلاب انسانی صحبت می‌کند.

«چاره‌ای نیست» عنوانی است که جهان مدرن را در یک جمله خلاصه می‌کند؛ جهانی که در آن انسان‌ها به ظاهر آزاد هستند، اما در عمل گرفتار مجموعه‌ای از ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و اخلاقی‌اند که امکان انتخاب واقعی را از آن‌ها سلب کرده است. فیلم چاره‌ای نیست (No Other Choice)، تازه‌ترین اثر پارک چان ووک، بار دیگر نشان می‌دهد که این فیلمساز چگونه از دل تاریک‌ترین بحران‌های انسانی، جهانی مملو از طنز، خشونت، زیبایی‌شناسی دقیق و پیچیدگی‌های اخلاقی خلق می‌کند. فیلم در سطح روایی شاید ساده به نظر برسد؛ داستان کارمندی معمولی که در برابر یک بحران شغلی و خانوادگی مجبور می‌شود تصمیمی بگیرد که آینده‌اش را تغییر می‌دهد. اما در لایه‌های زیرین، اثری است درباره جامعه‌ای که وظایف و فشارهایش افراد را تا مرز انفجار می‌کشاند، کمدی سیاه فیلم هم حاصل برخورد رؤیاهای طبقه متوسط با واقعیت سرمایه‌داری افسارگسیخته است.

فیلم مچ‌گیری (Caught Stealing)، تازه‌ترین تجربه دارن آرونوفسکی، تلاش هوشمندانه یک فیلمساز صاحب‌سبک برای ورود به قلمرویی است که همواره از آن گریزان بوده: یعنی گونه فیلم‌های سرگرم‌کننده، پرکشش و مبتنی بر ضرباهنگ تند. آرونوفسکی که در دو دهه گذشته با آثاری همچون «مرثیه‌ای برای یک رؤیا»، «قوی سیاه» و «نهنگ»، زبان سینمایی خود را بر مبنای بحران روانی، فروپاشی شخصیت و مواجهه با تاریک‌ترین گوشه‌های وجودی انسان بنا کرده، این‌بار سراغ داستانی نسبتا کلاسیک و مبتنی بر سوءتفاهم، بدشانسی و خشونت کوچه‌وخیابانی رفته است. همین تغییر رویکرد، نخستین نکته‌ای است که فیلم را در کارنامه کاری او مهم می‌سازد: فیلم تجربه‌ای در یک ژانر آشنا است، اما با امضای بصری و احساسی کارگردانی که همواره از مسیر امن فاصله گرفته است.

فضانورد (The Astronaut) از آن دسته فیلم‌هایی است که به‌ظاهر برچسب علمی تخیلی و وحشت را حمل می‌کند، اما در جوهره‌اش اثری روان‌شناختی و آرام است؛ فیلمی که تجربه‌ای درونی و ذهنی برای مخاطب می‌سازد. جِس وارلی به‌عنوان نویسنده و کارگردان، بیشتر از اینکه به دنبال ساخت روایتی بزرگ و پرهزینه باشد، می‌کوشد تجربه روانی یک فضانورد بازمانده را در قالب یک پژوهش شخصیتی پیگیری کند. نتیجه فیلمی است که به جای جلوه‌های ویژه، از منظر فضای احساسی و تنش درونی اهمیت پیدا می‌کند.

فیلم مرد اره‌ای؛ داستان رزه (Chainsaw Man – The Movie: Reze Arc)، در نگاه نخست شاید صرفاً ادامه‌ای سینمایی بر یک انیمه بسیار محبوب به نظر برسد؛ و فیلمی باشد که وظیفه‌اش راضی نگه‌داشتن طرفداران و پر کردن فاصله میان فصل‌هاست. اما خیلی زود مشخص می‌شود که با اثری مواجه‌ایم که جاه‌طلبی‌اش فراتر از این کارکرد صرف است. این فیلم علاوه براین‌که ادامه‌ای روایی بر این سریال انیمه محبوب است، بلکه نوعی بازخوانی عاطفی و مفهومی از جهان خشن و پوچ «مرد اره‌ای» هم است؛ جهانی که در آن، انسان‌ها میان میل به بقا، نیاز به عشق و خشونت ساختاری گرفتار شده‌اند.

یورگوس لانتیموس در سال‌های اخیر به یکی از معدود فیلم‌سازانی بدل شده که حصورش در یک فیلم، انتظار مشخصی ایجاد می‌کند؛ مخاطب می‌داند که قرار است با  جهان داستانی آشنا شود که قواعد آشنای سینما را به چالش می‌کشد. سینمای لانتیموس سینمای ناهنجاری است؛ ناهنجاری  به‌معنای آشوب نیست، بلکه به‌معنای انحراف آگاهانه از منطق‌های پذیرفته‌شده است. او همواره انسان را در شرایطی غیرطبیعی قرار می‌دهد تا نشان دهد آن‌چه «طبیعی» می‌نامیم، اغلب محصول عادت، قدرت و اجبار است. فیلم بوگونیا (Bugonia)، ادامه همین مسیر است.

زنجیره‌فیلم‌های غارتگر همواره بر یک ایده‌ی ساده اما مؤثر بنا می‌شدند: موجودی بیگانه، یک شکارچی‌ بی‌رحم، وارد قلمرو انسان می‌شود و بازی مرگباری را آغاز می‌کند که در آن، بقا تنها از مسیر غریزه و هوش به دست می‌آید. این فرمول در دهه‌ی هشتاد میلادی کارآمد بود، در دهه‌های بعد تکرار شد، و به‌تدریج به مرز فرسودگی رسید. فیلم غارتگر: سرزمین‌های بد (Predator: Badlands) در چنین شرایطی وارد میدان شده است،؛ زمانی که نه خود شکارچی ایده‌ای تازه است و نه میدان شکار.

سریال آن: به دری خوش آمدید (It: Welcome to Derry) که همین امسال توسط کانال اچ‌بی‌او پخش شد، به‌سرعت به یکی از پربیننده‌ترین آثار ترسناک تلویزیونی بدل گردید. این اثر با تکیه بر میراث رمان استیون کینگ و فیلم‌های اندی موسکیتی، تلاش می‌کند تا چرخه‌ی وحشت در شهر خیالی دری را از زاویه‌ای تازه روایت کند. سریال با فضاسازی دقیق و شخصیت‌پردازی چندلایه، مخاطب را به جهانی می‌برد که ترس دیگر یک هیولای بیرونی نیست، بلکه بخشی از حافظه‌ی جمعی و نهادهای اجتماعی است.