برچسب آرش بوالحسنی

تاریکی سالن سینما، بوی ذرت بوداده و ناگهان چهره‌ای که با آن چشمان نافذ روی پرده ظاهر می‌شود تا به ما یادآوری کند چرا عاشق جادوی تصویر هستیم. برای هر کسی که سینما را فراتر از یک سرگرمی ساده دنبال می‌کند، فیلم های نیکول کیدمن حکم یک کلاس درس بازیگری را دارد. کیدمن فقط یک ستاره نیست که روی فرش قرمز قدم بزند؛ او یک جادوگر است که می‌تواند از کالبد یک زن اشرافی در قرن نوزدهم بیرون بیاید و در نقش یک مادر داغ‌دیده در حومه شهر چنان ویران شود که تکه‌های قلب تماشاگر را هم با خود ببرد.

اگر شما هم مثل من هستید، احتمالاً بارها این سوال تکراری و کلافه‌کننده را از خودتان پرسیده‌اید: «امشب چه فیلمی ببینیم که خواب را از سرمان بپراند؟»

نخستین آخر هفته از سال ۲۰۲۶ میلادی با پالس‌های مثبتی برای مالکان سالن‌های سینما و استودیوهای هالیوودی همراه شد. طبق داده‌های آماری استخراج شده از بازارهای بین‌المللی، باکس آفیس ۲۰۲۶ در گام نخست توانسته است رشدی معادل ۲۶.۵ درصد را نسبت به بازه زمانی مشابه در سال گذشته تجربه کند. این جهش آماری که عمدتاً تحت تأثیر تداوم اکران بلاک‌باسترهای تعطیلات سال نو قرار دارد، نشان‌دهنده بازیابی پتانسیل اقتصادی سینما در مواجهه با رقبای سرسخت پلتفرمی است. در رأس این تحولات مالی، جیمز کامرون با سومین قسمت از حماسه علمی‌تخیلی خود، بار دیگر استانداردهای عایدی در بازار سینما را جابه‌جا می‌کند.

تصور کنید در سینمایی تاریک نشسته‌اید و منتظر بازگشت آن حس تعلیق خفقان‌آور سال ۱۹۸۷ هستید؛ همان لحظه‌ای که آرنولد شوارتزنگر در میان گل و لای پنهان شده بود و ما فقط لرزش نامرئی هوا را می‌دیدیم. اما به جای آن، با داستانی روبرو می‌شوید که بیشتر شبیه به درام‌های نوجوانانه شبکه دیزنی است تا یک اثر علمی-تخیلی وحشت. فیلم Predator: Badlands از همان دقایق ابتدایی به ما سیلی می‌زند؛ سیلی محکمی که نشان می‌دهد هالیوود چگونه می‌تواند با دست‌های خودش، میراثی خونین و باشکوه را به نفع فروش اسباب‌بازی و جلب رضایت مخاطبان نوجوان، سلاخی کند.

جامعه انسانی مدت‌هاست شیفته ژانر علمی تخیلی است؛ نگاهی به انبوه کتاب‌ها، سریال‌ها و فیلم‌هایی که در این ژانر تولید شده‌اند، مدرکی است برای اثبات این دلبستگی. یک فیلم علمی تخیلی می‌تواند دروازه‌ای باشد به جهان‌های غریب و زمان‌هایی دور، فرصتی برای فرار از روزمرگی و سفر به ناشناخته‌ها. در هر دهه، فیلم‌هایی نو ظهور می‌کنند که برای بسیاری از تماشاگران جوان، به تجربه‌ای بنیادین و به‌یادماندنی بدل می‌شوند. دهه ۲۰۰۰ میلادی نیز از این قاعده مستثنا نبود؛ دهه‌ای پر از آثار درخشان که در آن، بسیاری از فرنچایزهای بزرگ تلاش کردند تا نسخه‌ای نو از یک فیلم علمی تخیلی را ارائه دهند.

اگر فکر می‌کنید بهترین فیلم‌های ترسناک دهه ۸۰ صرفاً مشتی فیلم بی‌کیفیت با ماسک‌های پلاستیکی و جیغ‌های بنفش هستند، سخت در اشتباهید. دهه هشتاد میلادی، دوران طلایی و تکرارنشدنی سینمای وحشت بود؛ دورانی که فرمت‌های ویدیویی مثل VHS و بتامکس (Betamax) گلوی هم را می‌فشردند تا سهم بازار را بگیرند. برنده نهایی VHS بود، چون لایسنس ارزان‌تری داشت. اما چرا این مهم است؟ چون ورود این تکنولوژی به خانه‌ها یعنی فیلم‌ها برای اولین بار بازاری فراتر از سالن‌های تاریک سینما پیدا کردند. کلوپ‌های ویدئویی مثل قارچ در سراسر دنیا سبز شدند و اصطلاح "Direct-to-video" (مستقیم به ویدئو) به یک روش معتبر برای اکران فیلم تبدیل شد.

در میان دارودسته‌ی مشهور «بچه‌های فیلم» (Movie Brats)، یعنی همان نسل طلایی که شامل استیون اسپیلبرگ، مارتین اسکورسیزی، فرانسیس فورد کوپولا و جورج لوکاس می‌شود، احتمالاً هیچ‌کس به اندازه‌ی برایان دی پالما چهره‌ای دوقطبی و بحث‌برانگیز ندارد. او کارگردانی است که منتقدان بزرگی چون پولین کیل او را ستایش کرده‌اند، در حالی که دیگران او را به زن‌ستیزی یا سرقت هنری متهم می‌کنند. وقتی صحبت از بهترین فیلم های برایان دی پالما به میان می‌آید، ما با سینماگری روبرو هستیم که برخلاف هم‌نسلانش، به دنبال ساختن بلاک‌باسترهای عظیم یا شاهکارهای اتوکشیده نبود؛ او ترجیح می‌داد «زباله‌های هنری سطح بالا» خلق کند.

صحبت کردن درباره بهترین آثار هومن سیدی، در واقع صحبت کردن درباره فیلمسازی است که هیچ‌وقت نخواست دوست‌داشتنی بی‌دردسر باشد. سیدی از همان ابتدا نشان داد بیش از آن که نگران رضایت عمومی یا قضاوت جشنواره‌ای باشد، دل‌بسته جهانی شخصی، ناآرام و پر از شخصیت‌های لب مرز است؛ آدم‌هایی که نه کاملا قربانی‌اند و نه تماما مقصر، نه قهرمان می‌شوند و نه ضدقهرمان کلاسیک. همین انتخاب آگاهانه باعث شده بهترین فیلم های هومن سیدی همواره محل بحث باشند؛ فیلم‌هایی که یا شدیدا دوست داشته می‌شوند یا به همان شدت پس زده می‌شوند، اما به ندرت بی‌اثر باقی می‌مانند.