برچسب زهرا علوی

روزنامه اخگر با مقاله‌ای تحت عنوان «زنان جوان شرق محتاج ورزش هستند» که در فروردین 1312 شمسی منتشر کرده بود و ما نیز در ستون (8 اردیبهشت 1400) به آن پرداختیم، سر رشته بحث ورزش بانوان را گشوده اما در شماره‌های پس از آن دیگر اشاره‌ای به این موضوع نداشته است. مطلب جالب توجه که در بهار 1312 به امور زنان اشاره دارد، «گاردن پارتی» به گفته اخگر باشکوهی بود که در ستون13 اردیبهشت 1400 شرحی از آن را خواندیم.

«در ذیل به شرح یک فقره از دوسیه‌هایی که قرار مجرمیت آن صادر شده است می‌پردازیم و گذشته از وظیفه خبرنگاری، این خبر را مخصوصا از آن رو درج می‌کنیم که سایر همشهریان، ترک این خلاف قانون گفته و خود را مورد تعقیب قانون قرار ندهند»(اخگر 930، اسفند 1312).
این پاراگراف، بخشی از جمله‌های نخستینِ گزارشی در روزنامه اخگر است که در بخش اخبار شهری، به آنچه در یک دادگاه رخ داده، پرداخته است. اگرچه پیش‌تر نیز در روزنامه اخگر به گزارش‌هایی از دادگاه‌های جنایی یا اخبار مربوط به وقوع جرم برخورد بودم، اما گزارش «محکمه ازدواج»، با فاصله قابل توجهی نسبت به دیگر گزارش‌ها، فضای ویژه‌ای از التزام به قانون، در جبهه‌ای مقابل با عرف جامعه و در 88 سالِ قبل را که زمان متعلق به یک قرن پیش از دوران اکنون بوده است برایم ترسیم می‌کند.

در ستون پیشین جزئیات گزارشی در روزنامه اخگر از یک دادگاه با عنوان «محکمه ازدواج» متعلق به سال 1312 خورشیدی را، بررسی کردیم (اصفهان زیبا 28 اردیبهشت 1400).  دادگاهی که فردی به نام حسین لنبانی را مجرم شناخته، چراکه وی با عالیه بیگم شریفی متولد 1305 (که هنوز استعداد جسمانی برای ازدواج نداشته)، اقدام به مزاوجت نموده بود.

اکنون که چند سالی است خیابان چهارباغ اصفهان، در طرح ارتقای فضاهای شهری، به یک پیاده‌راه دلپذیر و دعوت‌کننده برای شهروندان و گردشگران تبدیل شده است و درختان کهنسال یا نهال‌های تازه‌کاشت آن در هوایی بدون دود اتومبیل تنفس می‌کنند، طراوت و پویایی این فضای زنده شهری گویی باعث شده خاطره حضور پر ترافیک اتومبیل‌ها در چهارباغ از حافظه شهروندان رفته رفته محو شود. اما در باب گذشته‌های دورتر چهارباغ، در روزنامه اخگر به گزارشی درباره عبور و مرور در این خیابان به سال 1313 خورشیدی و مشکلاتی که عدم رعایت قوانین توسط عابرین پیاده در مقابل وسایل نقلیه آن زمان که غالبا درشکه بوده‌اند پیش آورده، برخوردم که خواندنش خالی از لطف نیست.

همواره در تورق روزنامه اخگر، به مطالب و گزارش‌های جالب توجهی برخوردم که اگرچه به لحاظ تاریخی فاصله‌ای در حدود 100 سال با زمان کنونی دارد، اما در حیطه محتوا قابلیت پرداختن یا مقایسه با اتفاقات امروزه را دارد. از جمله این مطالب، سرمقاله‌ای بود نسبتا طولانی درباره کنشگری ایرانیان در مقابل رخدادهای اجتماعی و سیاسی جاری مملکت و غنیمت‌شمردن فرصت‌های دست داده برای حضور در عرصه‌های تصمیم‌گیری و تغییر شرایط کشور به سمت توسعه و قانونمندی بیشتر. با توجه به ایام پر التهاب پیش از سیزدهمین انتخابات ریاست‌جمهوری که هم‌اکنون در آن قرار داریم و انتخابات به عنوان تجلی حضور مردم در عرصه سیاسی، البته در جوامع قائل به اصول دموکراسی شناخته می‌شود، پرداختن به این مقاله اخگر می‌تواند به مثابه یک پل میان دوران‌های دیروز و امروز، نکاتی تاریخی را به ما یادآور شود.

«امسال از حیث پیشرفت‌هایی که در قسمت اصلاحات لازمه بلدی شهر اصفهان خواهد شد، می‌توان گفت یکی از سعادتمندترین سنوات دوره اخیر این شهر تاریخی خواهد بود.» (اخگر 1035، 15 اردیبهشت 1314) این جمله اول سرمقاله اخگر در نیمه اردیبهشت سال 1314 خورشیدی است. مقاله در ابتدا، به اوضاع نابسامان شهر اصفهان در دوران قاجار اشاره می‌کند که آثار ارزشمند عهد صفوی در معرض نابودی قرار داشته، اما با کوتاه‌شدن دست‌درازی‌های قجرها نسبت به بناهای باشکوه صفوی (شناخته‌شده‌ترینشان ظل‌السطان برادر ناتنی مظفرالدین‌شاه که سال‌ها والی اصفهان بود و خرابی‌های بسیاری به بار آورد که در ستون‌های پیشین به آن پرداخته‌ایم) همچنین تأسیس انجمن‌های بلدی در شهرها که از دستاوردهای مشروطیت بوده و در سال 1309 شمسی، در دوره پهلوی اول و پس از وقفه‌ای بیست ساله میان تصویب قانون انجمن بلدی و اجرای آن در اصفهان تشکیل شد، کم‌کم رسیدگی به بافت شهری و شکل‌گیری محورهای توسعه شهر آغاز شد.

«جای بسی مسرت است که در سال 1314 بلدیه اصفهان می‌تواند قدم‌های بلندی را در راه عمران و آبادی شهر اصفهان بردارد و اصلاحاتی را که سالیان دراز مورد نظر اصلاح طلبان این شهر بود، در سال جاری انجام بدهد»(اخگر 1040، یکم خرداد 1314). این جملات آغازین مقاله‌ای در روزنامه اخگراست که در اولین روز از خرداد سال 1314 خورشیدی، در ادامه مقاله‌ای که پانزدهم اردیبهشت همان سال نگاشته شده و در ستون پیشین به آن پرداختیم (اصفهان زیبا،19 خرداد 1400)، منتشر شده است. هر دوی این مقاله‌ها، به ظهور افکار اصلاح‌طلبانه در بلدیه اصفهان و قدم‌گذاشتن در راه توسعه شهری و پیشرفت فضاهای شهری در جهت تعامل سازنده میان شهر و شهروندان اشاره می‌کند.

 در دو ستون گذشته، به مطلبی در روزنامه اخگر پرداختیم که روند طراحی و امتداد‌بخشیدن به دو محور اصلی توسعه شهر اصفهان را گزارش داده بود. (اصفهان‌زیبا،19 و 27 خرداد 1400) این دو محور که در گزارش از آن‌ها با نام خیابان شمالی و جنوبی یاد شده، برای تسهیل عبور و مرور و پیشرفت فضاهای شهری در جهت تعامل سازنده میان شهر و شهروندان احداث شده بود که امروزه خیابان‌های مهمی همچون حافظ، چهارباغ خواجو و چهارباغ پایین در واقع میراث‌دار همان خیابان‌های شمالی و جنوبی مورد اشاره در اخگر هستند. اما اتفاق قابل توجه دیگری نیز در این گزارش آمده است. این اتفاق مهم را که نویسنده از آن به عنوان «لایحه سودمند» یاد می‌کند، می‌توان سرآغازی بر نظارت قانونی و تخصصی بر بناهای شهری در سیستم بلدیه اصفهان قلمداد کرد. ابتدا شرح گزارش را بخوانیم: