مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
علاوه بر پروندههای موضوعات هنری ساده و عادی در حوزه حقوق هنرمندان که تکلیف آنان در قانون روشن است، گاهی ممکن است با وضعیتهای دیگری نیز مواجه باشیم که شامل دعاوی و جرائم مرکب بوده تا حدی نیازمند تعیین تکلیف یا تفسیر باشند. بهعنوانمثال، اگر موضوعی از موضوعات مربوط به حقوق هنرمندان نیز به همراه اصل دعوا جریان داشته و به آن متصل شده باشد، باید نسبت به تفکیک این دعاوی و رابطه آنان با یکدیگر و تعیین دادگاه صالح به رسیدگی تعیین تکلیف شود.
به تازگی با انتشار اخبار تأیید شده و تأیید نشدهای مبنی بر برخی اتهامات اخلاقی علیه بعضی از هنرمندان شناخته شده، اعتبار آنها در برابر قضاوت مخاطبان قرار گرفته است. صرف نظر از اینکه این قبیل اتهامات به درستی عنوان شده باشند یا نه، در این یادداشت میخواهیم به این بپردازیم که آیا در آثار هنری مشترک، وقتی یک هنرمند خوشنام در کنار هنرمند دیگری که متهم به مسائل دونشأن هنر قرار گرفته باشد، نفر اول یا وراث وی میتوانند با حذف بخشی که توسط هنرمند دوم ایجاد شده است، پاکی نام پدید آورنده را حفظ کرده و وی را از اتهامات مطرح شده دور نگه دارند؟
پیش از هر عنوانی لازم به توضیح است که در این یادداشت با مفهوم عمومی و ادبی واژه «وقف» مواجه هستیم نه تعریف تخصصی آن در ترمینولوژی (واژهشناسی) حقوقی. زیرا در اختیار قراردادن منافع برای اشخاص یا عموم مردم، در اصطلاح رایج وقف نامیده میشود. اما همین واژه در تعاریف حقوقی علاوه بر مفهومی که ذکر شد بار تخصصی بسیار گستردهتری دارد که در حوزه این یادداشت نیست. پس اینجا مراد از وقف، مفهوم سادهی انتقال منافع آثار هنری است.
بااینکه قوانین خاصی ازجمله قانون جرائم رایانهای در خصوص امکان وقوع و انواع جرائم در حوزه فضای مجازی به تصویب رسیدهاند که با ذکر عنوان و توضیح تخصصی، واسطههای تکنولوژیک نشر و سوءاستفاده غیرمجاز از آثار هنری را تشریح و ابعاد امکان بروز جرم توسط آنا واسطهها را به همراه مجازاتهای مصوب، تشریح کردهاند، اما هنوز برخی از قوانین قدیمی در بندهایی که به چاپ و تکثیر یا نشر آثار اشاره میکنند نیازمند تبدیل برخی مفاهیم به مصداقهای امروز هستند.
واضح است که در جرائم و دعاوی که در ایران به وقوع پیوسته باشند، صلاحیت ذاتی و محلی در رسیدگی با محاکم ایران است. علاوه بر این و بهطور کلی طبق قوانین مدون و موضوعه ایران که در حمایت از شهروندان ایرانی ساکن در تمام جهان به تصویب رسیدهاند، گستره شمول جغرافیایی قانون محدود به داخل مرزهای ایران نیست و هر نوع ضایع شدن حق که توسط یا علیه یک ایرانی در هر جای جهان رخ داده باشد در قوانین ایران قابل طرح و تعقیب است؛اما اینکه شمول حمایت قانون معطوف به ایران نیست به این مفهوم نیست که همه دادگاهها در جهان موظف به رسیدگی بر اساس قوانین ایران باشند، بلکه قانون پیشبینی کرده است که در دعاوی و جرائم مختلف به شرط صدق آنان در موضوعات مورد تصویب در قوانین ایرانی و باز هم به شرط وجود شرایط دادرسی در ایران، دادگاههای داخلی موظف به رسیدگی هستند.
آثار هنری سفارشی، در قانون به رسمیت شناخته شدهاند. در ماده سیزدهم قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان میخوانیم: حقوق مادی اثرهایی که درنتیجه سفارش پدید میآیند تا سی سال از تاریخ پدید آمدن اثر متعلق به سفارشدهنده است مگر آنکه برای مدت کمتر یا ترتیب محدودتری توافق شده باشد. بااینکه شایان ذکر است این مدت بعدها در اصلاحیههایی از سی به پنجاه سال افزایش یافت، اما موضوع اصلی مبحث ما مدتزمان آن نیست. بلکه میخواهیم با دانستن رسمیت آثار هنری سفارشی در قانون، آن را با آثار هنری غیرسفارشی مقایسه کنیم.
با اینکه جرم سرقت در مفهوم ربایش اموال در قوانین جزایی ما به شکل کاملی در انواع خود شناخته است، اما عبارت سرقت ادبی در قوانین ایران تنها یک جا در تبصره یکم ماده دوازده قانون مطبوعات ایران دیده میشود، با این تعریف که سرقت ادبی عبارت است از نسبت دادن عمدی تمام یا بخش قابل توجهی از آثار دیگران به خود یا غیر، ولو به صورتترجمه. به جز این ماده قانونی، هر جای دیگری در قوانین هنرمندان با مفاهیمی مواجهیم که با سرقت ادبی مطابقت داشته، اما تصریحی در این عبارت ندارند.
وقتی از نشر و پخش و عرضه آثار هنری صحبت میکنیم و به حقوق مادی و معنوی آنان میپردازیم، علاوه بر انواع نشر مانند چاپ کتاب یا صفحات مجازی، نشریات و مجلات نیز در این محدوده قرار میگیرند. در باب چاپ اثر در نشریات، قراردادها در صورت وجود کمی با سایر قراردادهای نشر اثر مثل قراردادهای چاپ کتاب با موسسات انتشاراتی ، متفاوت هستند و در اغلب موارد و خصوصا در مواردی که آثار به صورت اتفاقی در نشریات منتشر میشوند، اصلا قراردادی وجود ندارد. در این یادداشت انواع این نوع نشر و وضعیتهای حقوقی هر یک از این انواع را بررسی میکنیم.