مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
هوش مصنوعی (به انگلیسی: Artificial intelligence) (به اختصار: AI)، هوشی است که توسط ماشینها ظهور پیدا میکند، در مقابل هوش طبیعی[الف] که توسط جانوران شامل انسانها نمایش مییابد. اما پیش از هرچیز باید این موضوع را دانست که کلمه هوش، نشان دهنده امکان استدلال است و اینکه آیا هوش مصنوعی میتواند به توانایی استدلال دست یابد یا خیر، خود موضوع اختلاف محققان است. کتابهای AI پیشرو، این شاخه را به عنوان شاخه مطالعه بر روی «عوامل هوشمند» تعریف میکنند: هر سامانهای که محیط خود را درک کرده و کنشهایی را انجام میدهد که شانسش را در دستیابی به اهدافش بیشینه میسازد.[ب] برخی از منابع شناخته شده از اصطلاح «هوش مصنوعی» جهت توصیف ماشینی استفاده میکنند که عملکردهای «شناختی» را از روی ذهن انسانها تقلید میکنند، همچون «یادگیری» و «حل مسئله»، با این حال این تعریف توسط محققان اصلی در زمینه AI رد شده است.[پ][۲][۳]
کاربردهای هوش مصنوعی شامل موتورهای جستجو پیشرفتهٔ وب (مثل گوگل و بینگ)، سامانه توصیهگر (که توسط یوتیوب، آمازون و نتفلیکس استفاده میشوند.)، فهم زبان انسانها (همچون سیری ، جمنای و آمازون الکسا)، خودروهای خودران (مثل تسلا)، هوش مصنوعی مولد یا خلاقیت محاسباتی (مثل چتجیپیتی یا تولید اثر هنری مانند دال-ئی و میدجرنی) تصمیمگیری خودکار و رقابت در بالاترین سطوح سامانههای بازی استراتژیک (همچون شطرنج و گو). با بیشتر شدن توانایی ماشینها، وظایفی که نیازمند «هوشمندی» هستند اغلب از تعریف AI برداشته میشود، پدیدهای که به آن اثر هوش مصنوعی گفته میشود. به عنوان مثال، فهم نوری کاراکتر را اغلب از چیزهایی که AI در نظر گرفته میشوند مستثنی میکنند، چرا که این فناوری تبدیل به فناوری عادی و روزمرهای شده است.[۴][۵][۶]
هوش مصنوعی در سال ۱۹۵۶ میلادی تبدیل به شاخهای آکادمیک شد و در سالهای پس از آن چندین موج خوشبینی را تجربه کرده و مجدد دچار امواج ناامیدی و کمبود بودجه شده (که به آن «زمستان AI» میگویند)، سپس فناوریهای جدیدی در پی آن آمده و موفقیت و بودجههای تحقیقاتی این حوزه مجدداً احیا گشتهاند. تحقیقات AI رهیافتهای متفاوتی را از زمان تأسیسش امتحان کرده و آنها را کنار گذاشته است، رهیافتهایی چون: شبیهسازی مغز، مدلسازی حل مسئله توسط مغز انسان، منطق صوری، بانکهای اطلاعاتی بزرگ دانش و تقلید رفتار جانوران. در اولین دهههای قرن ۲۱ میلادی، یادگیری ماشینی که شدیداً از آمار ریاضیاتی بهره میبرد در این حوزه غلبه داشت و این فناوری اثبات کرد که به شدت موفق است و به حل چندین مسئله چالشبرانگیز در صنعت و فضای آکادمیک کمک نمود.[۷][۸]
شاخههای مختلف تحقیقات هوش مصنوعی حول اهداف بهخصوصی متمرکز بوده و از ابزارآلات خاصی استفاده میکنند. اهداف سنتی تحقیقات AI شامل این موارد اند: استدلال، نمایش دانش، برنامهریزی، یادگیری، پردازش زبان طبیعی، ادراک و توانایی در جابجایی و دستکاری اشیاء.[ت] هوش جامع (توانایی حل مسائل دلخواه) در میان اهداف بلند مدت این حوزه است. جهت حل چنین مسائلی، محققان AI فنون حل مسئله وسیع و یکپارچهای را شامل این موارد به کار بستهاند: جستوجو و بهینهسازی ریاضیاتی، منطق صوری، شبکههای عصبی مصنوعی و روشهای مبنی بر آمار، احتمالات و اقتصاد. AI همچنین با حوزههایی چون علوم کامپیوتر، روانشناسی، زبانشناسی، فلسفه و بسیاری از حوزههای دیگر مرتبط است.[۹]
این شاخه بر این فرض بنا شده است که هوش انسانی «را میتوان به دقت توصیف نمود، به طوری که میتوان آن را توسط یک ماشین شبیهسازی نمود».[ث] این فرض بحثهای فلسفی را پیرامون ذهن و اخلاقیات خلق موجودات هوشمند برانگیخته است، موجوداتی که دارای هوش شبیه-انسان اند. این مسائل توسط افسانهها، داستانهای تخیلی و فلسفه از زمانهای باستان مورد کاوش واقع شدهاند. ادبیات علمی-تخیلی و آیندهپژوهی نیز پیشنهاد میدهند که AI با پتانسیل و قدرت عظیمی که دارد، ممکن است منجر به ایجاد ریسک وجودی برای بشریت گردد.
گوگل با معرفی Gemini Omni و Gemini ۳.۵ Flash در I/O ۲۰۲۶، رقابت با ChatGPT را وارد مرحله تازهای کرد. این موج جدید فقط یک رونمایی ساده نیست؛ از تولید و ویرایش ویدئو تا جستوجوی چندرسانهای و اجرای کارهای پیچیده، همهچیز را هدف گرفته است.
در این گزارش، ۷۷ آمار و روند مهم درباره هوش مصنوعی که میتوان در سال ۲۰۲۵ به آنها استناد کرد، گردآوری شده است. این اطلاعات از منابع معتبر جمعآوری شده و دیدگاه جامعی از وضعیت فعلی و آینده AI ارائه میدهد. همچنین، نتایج نظرسنجی اختصاصی ما نیز در این مجموعه گنجانده شده که نشان میدهد کاربران و کسبوکارها چگونه از هوش مصنوعی استفاده میکنند و چه انتظاراتی از آن دارند. این دادهها میتوانند منبعی ارزشمند برای پژوهشگران، متخصصان و تصمیمگیرندگان باشند. آمارها و روندهای ارائهشده در این مطلب از معتبرترین و قابلاعتمادترین منابع استخراج شدهاند و شامل یافتههای بهدستآمده از نظرسنجیها و گزارشهایی هستند که در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ منتشر شدهاند. این آمار، موضوعاتی همچون تأثیر رشد هوش مصنوعی بر اقتصاد جهانی و شیوههای بهکارگیری خودکارسازی توسط کسبوکارها را در بر میگیرد.
شرکت متا که در ماههای اخیر با جذب گسترده نیروهای متخصص هوش مصنوعی و سرقت استعداد از بزرگترین رقبای خود خبر ساز شده است، حالا بر اساس گزارشی از فایننشال تایمز با بحران داخلی و جدالهای متعدد میان این ستارههای هوش مصنوعی دستوپنجه نرم میکند. فایننشال تایمز میگوید شنجیا ژائو که از اوپنایآی جذب این شرکت شده بود و یکی از چهرههای کلیدی تیم فعلی متا، تهدید کرده که نزد کارفرمای سابق خود بازمیگردد و اعضای قدیمی تیم هوش مصنوعی متا نیز طبق این گزارش احساس تردشدگی میکنند.
با وجود وعدههای اولیه مبنی بر اینکه هوش مصنوعی به زودی «آنقدر ارزان میشود که دیگر به حساب آوردن هزینههایش ضرورتی ندارد»، گزارش جدیدی از والاستریت ژورنال نشان میدهد که واقعیت بازار و مسیر پیشروی صنعت بهمراتب پرهزینهتر از پیشبینیهاست. استارتآپها و توسعهدهندگانی که از مدلهای زبانی بزرگ برای ساخت اپلیکیشنهای تحلیل اسناد، تولید کد یا دستیارهای تحقیقاتی استفاده میکنند، اکنون با صورتحسابهای سنگین و رو به رشد مواجه هستند.
ورود هوش مصنوعی به حوزههای نظامی و امنیتی، فصل تازهای از رقابت قدرتهای جهانی را رقم زده است. اگرچه سالهاست ابزارهای دیجیتال برای عملیات روانی، جنگ نرم و پروپاگاندا مورد استفاده قرار میگیرند، اما ظهور مدلهای زبانی و سامانههای هوش مصنوعی مولد، امکاناتی کاملا متفاوت را در اختیار نهادهای نظامی و دولتی قرار داده است. گزارشی از نشریه اینترسپت میگوید ایالات متحده در تلاش است تا از یادگیری ماشینی برای ترویج پروپاگاندا در خارج از مرزهای خود و جدال با رقبای خارجی از جمله چین و روسیه استفاده کند.
شرکت اوپنایآی، سازنده چتبات ChatGPT، در حال بررسی احداث یک مرکز داده عظیم در هند است که میتواند یکی از بزرگترین تاسیسات زیرساختی این کشور در حوزه هوش مصنوعی باشد. به گفته منابع آگاه، این مرکز داده دستکم ظرفیت یک گیگاوات خواهد داشت و بخشی از برنامه زیرساختی موسوم به استارگیت محسوب میشود.
سیستمهای هوش مصنوعی در مسیر تکامل خود پنج سطح را طی میکنند که هرکدام نمایانگر افزایش تدریجی درک، استقلال و انعطافپذیری دستیاران هستند. این سطوح از ابزارهای واکنشی ساده تا عاملهای خودآگاه گسترش مییابند و با هر مرحله، تعامل انسان با ماشین و ساختارهای اقتصادی دگرگون میشود. این طبقهبندی، چارچوبی برای درک بهتر آینده و آمادگی در برابر فرصتها و چالشهای جدید فراهم میکند. تجربه نشان داده است که موفقیت در این مسیر وابسته به بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیتهای هر سطح است. روند کلی بهسمت عاملهای خودمختار پیش میرود و این تحول، آغاز فصل تازهای در همکاری انسان و هوش مصنوعی است.
استارتآپ هوش مصنوعی انتروپیک روز سهشنبه اعلام کرد که دور جدیدی از جذب سرمایه را به پایان رسانده است و گزارشی نیویورک تایمز میگوید براساس دور جدید جذب سرمایه، ارزش این شرکت به رقم خیرهکننده ۱۸۳ میلیارد دلار میرسد. این عدد نسبت به شش ماه پیش، زمانی که ارزش انتروپیک حدود ۶۱.۵ میلیارد دلار برآورد شده بود، نزدیک به سه برابر افزایش یافته و جایگاه این استارتآپ را از لحاظ ارزش در میان پیشتازان جهانی از جمله اوپنایآی و xAI ایلان ماسک تثبیت میکند.