سلامت جامعه مستلزم پیروی از الگوی غذایی سالم است. اینکه چه میخوریم، چگونه و چه مقدار میخوریم، بر سلامت جسم و روان ما تأثیر بسزایی دارد؛ این در حالی است که مصرف زیاد قند، نمک و چربی از یکسو و مصرف کم سبزی و میوه از سوی دیگر در حال حاضر بهعنوان مهمترین عوامل خطر ابتلا به بیماریهای غیرواگیر (دیابت، سکتههای قلبی و مغزی و انواع سرطانها) است.درواقع تغییر در سنتهای گذشته و شیوههای جدید زندگی منجر به تغییر الگوهای غذایی، مصرف زیاد مواد قندی و شیرین، مصرف بیرویه فستفودها، غذاهای چرب و سرخشده، غذاها و تنقلات شور و پرنمک شده است؛ اما در این زمینه توضیحها و توصیههایی لازم است که دکتر محمد باقرنیا، استادیار گروه تغذیه جامعه، دانشکده تغذیه و علوم غذایی دانشگاه علومپزشکی اصفهان، به آنها میپردازد.
برای حفظ و ارتقای سلامت جامعه باید سالمبودن غذا از مزرعه تا سفره رعایت شود. به این دلیل همه بخشهایی که در تولید، توزیع و عرضه غذا نقش دارند، باید دستبهدست هم دهند. در این میان، فرهنگسازی و ترویج مصرف غذاهای سالم و پیروی از یک الگوی غذایی درست نیز نقش بسیار مهمی در سلامت افراد جامعه دارد.
با کاهش میزان قند، نمک و چربی در انواع خوراکیها و آشامیدنیها، چه آنهایی که در کارخانهها تهیه و عرضه میشوند و چه غذاهایی که در منزل تهیه و مصرف میشوند، میتوان از شیوع روزافزون بیماریهای قلبیعروقی، دیابت و انواع سرطانها کاست.
بههرحال، پیروی از تغذیه سالم میتواند از بسیاری موارد دیابت، انواع سرطانها (بهخصوص سرطانهای دستگاه گوارش) و بیماریهای قلبیعروقی، کبد چرب، بیماریهای کلیوی، پوکی استخوان و سایر بیماریهای مزمن پیشگیری کند.
بر اساس برآوردهای موجود، میزان مصرف روزانه نمک در کشور ما بیشتر از مقدار توصیهشده توسط سازمان جهانی بهداشت (پنج گرم در روز) است.
در کشور ما با توجه به الگوی مصرف مواد غذایی، بیشترین منبع مصرف نمک از طریق افزودن آن در هنگام تهیه و طبخ و مصرف غذاست.
بنا بر توصیه سازمان بهداشت جهانی، با کاهش مصرف نمک به کمتر از پنج گرم در روز (معادل یک قاشق مرباخوری) میتوان مرگ ناشی از بیماریهای قلبیعروقی را کاهش داد؛ بهخصوص حالا که آمارها میگویند مهمترین علت مرگ در کشورمان، بیماریهای قلبیعروقی است.
چاقی شکمی نیز عامل خطر مهم بیماریهای قلبیعروقی بهشمار میرود. روند افزایشی چاقی در کودکان و نوجوانان کشور نیز با روند افزایشی چاقی و اضافهوزن مواجه است؛ درضمن افراد زیادی دچار کلسترول بالا هستند که عامل خطر مهم، انسداد و تنگی عروق و بیماریهای قلبی است.
معضل مهم دیگر، بروز دیابت است که علت آن، مصرف زیاد خوراکیها و نوشیدنیهای قندی و شیرین است. مصرف زیاد روغن بهطورکلی، غذاهای چرب و سرخشده، روغنهایی که اسید چرب ترانس بیشتر از یکدرصد دارند و روغنهای جامد و نیمهجامد به شیوع این بیماریها و همینطور چاقی دامن میزنند.
پیروی از یک الگوی غذایی صحیح در طول زندگی، از کودکی تا بزرگسالی، راهکاری ساده و ارزان در حفظ سلامت و پیشگیری از بروز بیماریهاست که با آموزش و فرهنگسازی صحیح میتوان به آن دست یافت.
استفاده زیاد از غذاهای پرکالری و چرب مثل فستفودها، سوسیس، کالباس، پیتزا و… به این دلیل که حاوی مقادیر زیادی چربی و کالری بالا هستند، احتمال ابتلای افراد به اضافهوزن و چاقی را نیز افزایش میدهند. در کل، چاقی زمینه را برای بروز بیماریهای مزمن ازجمله بیماریهای قلبیعروقی، دیابت نوع 2 و سرطانها فراهم میکند.
نمک زیاد فستفودها نیز عامل مهمی برای بروز فشارخون بالا و درنتیجه بیماریهای قلبیعروقی است. افرادی که در هفته، بیش از دوبار فستفود استفاده میکنند، به میزان بسیار بیشتری در معرض ابتلا به دیابت نوع 2 قرار دارند.