برچسب جامعه‌شناسی

 گروه اندیشه: مهدیه سادات نقیبی در مقدمه گفت و گویش با دکتر سید محمود نجاتی‌حسینی که با تیتر «سیاست حضور»؛ عصر جدید سیاست ایرانی در صفحه اندیشه روزنامه ایران منتشر شده نوشته است: «آیا می‌توان گفت دو جنگ اخیر، جامعه ایران را به مرحله تازه‌ای از بلوغ سیاسی رسانده است؟ حضور ۹۰ روزه مردم در اجتماعات شبانه را آیا می‌توان نشانه‌ای از نوع تازه‌ای از «سیاست حضور» دانست؟ برای خوانش فلسفی و جامعه‌شناختی تحولات اجتماعی اخیر ایران، با دکتر سید محمود نجاتی‌حسینی (خراسانی)، استاد فلسفه‌ سیاسی و مدیر بخش جامعه‌شناسی دین مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، به گفت‌وگو نشستیم. او در این مصاحبه، بر این ایده محوری تأکید می‌گذارد که آینده ایران نه از مسیر حذف و دوگانه‌سازی، بلکه از مسیر گفت‌وگو، عقلانیت مدنی، شنیدن صدای دیگری و بازگشت شهروندان به عرصه مشارکت عمومی شکل می‌گیرد. از نگاه او، «سیاست حضور» در ایران امروز صرفاً حضور فیزیکی در خیابان نیست؛ بلکه نشانه‌ای از مطالبه برای دیده ‌شدن، شنیده ‌شدن و سهیم ‌بودن در ساختن سرنوشت جمعی است؛ مطالبه‌ای که اگر جدی گرفته شود، می‌تواند به تقویت سرمایه اجتماعی، احیای جامعه مدنی و گشودن افقی تازه برای آینده ایران بینجامد. نجاتی‌حسینی در این گفت‌وگو از دل رخدادهای روز فراتر می‌رود و نسبت جامعه ایران با سیاست، حوزه عمومی و امکان بازآفرینی اجتماعی در دوران پس از جنگ را به تأمل می‌گذارد.» این گفت و گو را در ادامه می خوانید: 

گروه اندیشه: دکتر خسرو قبادی، عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی در نشست تخصصی «از پیروزی در خرمشهر تا مقاومت در تنگه هرمز» که توسط خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد، به واکاوی زنجیره پیوسته استراتژی دفاعی ایران در چهار دهه اخیر و پیوند میان دو مقطع کلیدی تاریخ معاصر پرداخت. خانه اندیشمندان علوم انسانی متن سخنرانی این استاد دانشگاه را در کانال خود منتشر کرده است. از نظر قبادی، فتح خرمشهر صرفاً به عنوان یک پیروزی نظامی در نقطه صفر مرزی نگریسته نمی‌شود، بلکه آغازگر یک الگوی رفتاری هوشمندانه و بومی در ساختار بازدارندگی کشور است که امروز ثبات و تداوم خود را در پهنه استراتژیک تنگه هرمز و خلیج فارس به رخ می‌کشد. این نشست با اتکا به رویکردهای جامعه‌شناسی جنگ و تحلیلِ تغییر در لایه‌های پنهان کنشگری ایرانیان، نشان می‌دهد که چگونه «صبر تمدنی» و حماسه‌آفرینی‌های سده گذشته، از میدان‌های نبرد زمینی دهه ۶۰ به دکترین‌های مدرن امنیت دریایی و ژئوپلیتیک هژمونیک در قرن جدید سرریز شده است. سخنران این نشست با کالبدشکافی مفهوم پادشکنندگی در ساختار دفاعی، اثبات می‌کند که مواجهه با تکانه‌های استعماری و بحران‌های تحمیلی، نه تنها ساختار نظامی ایران را متلاشی نکرده، بلکه آن را به یک ارگانیسمِ پویا و امنیت‌ساز تبدیل ساخته است؛ نیرویی که امروز فراتر از مرزهای جغرافیایی، تعریف‌کننده قواعد بازی در شاهراه‌های انرژی جهان است.

گروه اندیشه: مهدی حمیدی شفیق در کانال انجمن جامعه شناسی شعبه آذربایجان شرقی مطلبی نوشته در باره درگذشت ادگار مورن فیلسوف معروف فرانسوی. او در یادداشت خود به تبیین میراث فکری «ادگار مورن»، متفکر چندبعدی فرانسوی می‌پردازد که با فراتر رفتن از مرزهای سنتی علوم، «نظریه پیچیدگی» را بنیان نهاد. او با رد عقلانیت تقلیل‌گرا و جزیره‌ای، جهان را شبکه‌ای درهم‌تنیده از نظم و آشوب می‌دانست و در پروژه عظیم «روش»، به بازاندیشی در شیوه تفکر بشر پرداخت. مورن به عنوان روشنفکری متعهد و مروّج «آگاهی سیاره‌ای»، هرگز در دانشگاه محبوس نماند؛ از نقد نژادپرستی و سیاست‌های اسرائیل تا پیوند هنر و سینما با جامعه‌شناسی، او زیست مشترک انسانی را هدف قرار داد. نویسنده معتقد است امروز اندیشه او پادزهری حیاتی در برابر بحران‌های مرکب و قبایل‌گرایی‌های جدید است. این مطلب را در ادامه می خوانید: 

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، در نشست «آیین یادبود و گرامیداشت زنده‌یاد دکتر حسین شکرکن» دکتر نسرین ارشد، دکتر غلامعلی افروز، دکتر حمید پورشریفی، دکتر رضا حجسته مهر، دکتر شیوا دولت آبادی، دکتر فرشید شکرکن، و دکتر علی اصغر قاسمی سخنرانی خواهند کرد. 

گروه اندیشه: در گفت و گویی که نیلوفر منصوری با دکتر عباس نعیمی جورشری در روزنامه ایران انجام داده است، پدیده دیوارنویسی های شهری را مورد بررسی قرارداده است. نعیمی جورشری در این گفت و گو تبیین می‌کند که برخلاف دهه‌های گذشته، دیوارنویسی‌های امروز ابزاری برای بسیج سیاسی نیستند، بلکه به یک «بیان روزمره» و کانالی غیررسمی برای ترمیم روانی، تخلیه احساسات، خلق همدلی و ابراز مقاومتِ کم‌هزینه در دلِ فشارهای اقتصادی و جنگ مبدل شده‌اند. جورشری با تکیه بر نظریه «حوزه عمومی» هابرماس و «حق بر شهر» لوفور، دیوار را رسانه‌ای مستقل از فیلترینگ، کنترل و الگوریتم‌های مجازی می‌داند که حس حضور و مالکیت معنوی فضا را به شهروندان بازمی‌گرداند. از نظر او، هم‌جواری دیوارنوشته‌های متضادِ صلح و مقاومت، بازتابی از پلورالیسم، دیالکتیکِ بقا و تکثر زیسته جامعه است. این کنش‌های نمادین، فراتر از یادآوری سادهٔ تاب‌آوری، در واقع «خودِ فرآیند تاب‌آوری» و سازوکار زنده و هوشمند جامعه برای انطباق و بقا در شرایط سخت قلمداد می‌شوند. این گفت گو را در ادامه می خوانید: 

 به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از سرویس دین‌واندیشه ایبنا، رضا دستجردی در مقدمه گفت و گویش سینا باستانی نوشت: «جامعه‌شناسی جنگ و خشونت» نوشته سینیشا مالشویچ جامعه‌شناس بوسنیایی با ترجمه سینا باستانی از جمله آثار پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات است. مولف در این کتاب، با بررسی ریشه‌های خشونت در جوامع مدرن، همه آن مقاومتی که جوامع مدرن در برابر بررسی این خشونت‌ها داشته را بررسی کرده، با تحلیلی جامعه‌شناختی، این مسئله را در جهان مدرن و پیشامدرن به‌طور دقیق و جامع بررسی می‌کند. همچنین مالشویچ با مطالعه سویه‌های مختلف جنگ و نقطه‌های ارتباطی که بسیاری از آن‌ها پیش از این مجهول بودند، کلیت جنگ و خشونت، به‌ویژه جنگ در دوران مدرن را تجزیه‌وتحلیل کرده، منظری نو برابر خواننده‌اش می‌گذارد. آنچه از نظر می‌گذرد ماحصل گفت‌وگوی ایبنا با سینا باستانی است. «برابری»، «رفتار حقوق»، «اخلاق سرگردان و گردن‌گاه سیاست» از دیگر آثار باستانی است. این گفت و گو را در ادامه می خوانید:

گروه اندیشه: دکتر ناصر فکوهی، جامعه شناس و عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، با انتشار مقاله ای در سایت انسان‌شناسی و فرهنگ، با استناد به نتایج «جنگ دوازده روزه» و «جنگ رمضان»، بر اصل «تسخیرناپذیری ژئوپلیتیک ایران» تأکید می‌کند؛ واقعیتی که هزینه‌های مداخله زمینی و عواقب بسته‌شدن تنگه هرمز را برای قدرت‌های بزرگ به مرز ناممکن رسانده و رؤسای جمهور آمریکا را از جنگ مستقیم بازداشته است. با این حال، نویسنده هشدار می‌دهد که استراتژی راست افراطی اسرائیل با آمریکا متفاوت است؛ صهیونیست‌ها در قالب پروژه دیستوپیایی «اسرائیل بزرگ»، به دنبال پیروزی نظامی یا تغییر رژیم نیستند، بلکه هدفشان تخریب حداکثری، تجزیه منطقه و نابودی زیرساخت‌هاست. در این مسیر، بزرگ‌ترین تاکتیک اسرائیل، راه‌اندازی «یورش فرهنگی» و «توطئه‌های درونی» برای ایجاد شکاف عمیق میان حاکمیت و مردم، دامن‌زدن به تفرقه و جلوگیری از هرگونه توافق دیپلماتیک یا عادی‌سازی روابط ایران با غرب (مانند برجام) است. فکوهی با نقد رویکردهای ساده‌انگارانه‌ای که راه‌حل‌های صرفاً خشونت‌آمیز ارائه می‌دهند، تأکید می‌کند که هوشیاری در برابر این دام صهیونیستی تنها از طریق همبستگی ملی، پرهیز از تفرقه داخلی و اتکا به یک استراتژی دفاعی محکم در کنار دیپلماسی صلح‌آمیز و مبتنی بر منافع ملی ایران به عنوان یک تمدن ریشه‌دار تاریخی میسر خواهد شد. این مطلب را در ادامه می خوانید: 

گروه اندیشه: محمدرضا لبیب در نوشتاری در سایت انسان شناسی و فرهنگ، به کالبدشناسی و واسازی مفهوم «دیالوگ» و «اصل دیالوژیک» در منظومه فکری ادگار مورن، متفکر و جامعه‌شناس برجسته فرانسوی، می‌پردازد. مورن که هفته گذشته (سال ۲۰۲۶) چشم از جهان فروبست، ریشه بحران‌های کلان تمدن مدرن ــ از جنگ و فاشیسم تا فروپاشی‌های زیست‌محیطی ــ را در تفکر جزم‌انداز و «اندیشه ساده‌ساز» می‌دانست؛ تفکری مانوی که جهان را به قطب‌های صلب خیر و شر فرو می‌کاهد. لبیب با تفکیک میان «اصل دیالوژیک» (به عنوان همزیستی و تنش خلاق میان دو منطق متعارض بدون حذف یکدیگر) و «دیالوگ» (تجسّم عملی آن در ساحت ارتباطات انسانی)، تبیین می‌کند که گفت‌وگو نزد مورن نه یک توصیه اخلاقی یا فضیلت لوکس، بلکه شرط بنیادین معرفت‌شناختی برای درک پیچیدگی واقعیت است. یادداشت لبیب با طرح پرسش‌های انتقادی جامعه‌شناختی، چالش تحقق دیالوگ برابر را در بستر ساختارهای نابرابر قدرت واکاوی کرده و پاسخ مورن را در قالب «امید بدون اتوپیا» و «کوزموپولیتگرایی تراژیک» (جهان‌وطنی تراژیک) صورت‌بندی می‌کند. در نهایت، با توجه به تز «هویت زمینی» و ضرورت «آموزش تفاهم»، اندیشه مورن به عنوان مقاومت فکری انسجام‌بخشی معرفی می‌شود که در عصر فوران پوپولیسم و الگوریتم‌ها، بشر را به حفظ کرامت انسانی در خانه مشترک سیاره‌ای فرامی‌خواند. این مقاله را در ادامه می خوانید: