کودکان آیندهداران هر سرزمینی هستند و بدون شک، توجه به تغذیه آنها نقش مهمی در سلامتیشان در زمان بزرگسالی دارد. یکی از مواردی که باید به آن توجه ویژه شود، پیشگیری و کنترل اختلالات چربی خون است. در این زمینه، دکتر رؤیا کلیشادی، استاد متخصص بیماریهای کودکان و نوجوانان دانشکده پزشکی و رئیس پژوهشکده پیشگیری اولیه از بیماریهای غیرواگیر دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، توضیحات لازم را ارائه میدهد. مهمترین و مؤثرترین راه پیشگیری و کنترل سطح چربیهای خون، پیروی از شیوه زندگی سالم از اوایل عمر است.
مؤثرترین موارد در این راستا عبارتاند از:
تغذیه شیرخوار با شیر مادر که هم برای مادر هم فرزندش فواید طولانیمدت ازجمله کنترل سطح چربی خون دارد؛
پیشگیری از اضافهوزن غیرطبیعی در همه سنین بهویژه در سال اول عمر؛
استفاده مادر از روغنهای مرغوب گیاهی در دوره بارداری و شیردهی. اولویت با روغنزیتون و سایر روغنهای مایع گیاهی و سپس روغن جامد حیوانی بوده و نامناسبترین نوع روغن هم روغنها و کره جامد نباتی است؛
استفاده از روغنهای مرغوب برای تهیه غذای خانواده؛
کنترل هرچه سریعتر چاقی در کودکان و نوجوانان؛
افزایش مصرف سبزیها؛
افزایش مصرف غلات سبوسدار؛
افزایش مصرف حبوبات؛
عدم استفاده از غذاهای سرخشده و انواع تنقلات چرب مانند چیپس سیبزمینی خانگی یا صنعتی؛
رعایت تعادل و تنوع مصرف مواد غذایی بر اساس توصیههای بشقاب غذای سالم؛
نوشیدن آب کافی؛
فعالیت بدنی کافی.
نکته: گاهی اختلال چربی خون در حدی است که علاوه بر توصیههای فوق، فرد به درمان دارویی هم نیاز پیدا میکند.
انواع چربی خون و وضعیت کودکان و نوجوانان ایرانی
چربی خون بهطورکلی به تمام انواع مواد چرب موجود در خون مانند کلسترول و تریگلیسرید گفته میشود.
اما انواع کلسترول در خون وجود دارد که معمولا در آزمایش چربی خون موارد زیر اندازهگیری و گزارش میشوند:
کلسترول تام: در این تست، میزان کل کلسترولهای موجود در ذرات لیپوپروتئین اندازهگیری میشود.
لیپوپروتئین پرچگال یا کلسترول خوب (HDL-C): این نوع چربی مفید کلسترولهای اضافی را جمع میکند و با انتقال به کبد باعث دفع آنها از بدن میشود.
لیپوپروتئین کم چگال یا کلسترول بد (LDL-C): این نوع چربی از اوایل عمر موجب تجمع و رسوب کلسترول در دیواره رگها میشود و بهمرورزمان به تصلب شرائین و عوارض قلبی، مغزی، پرفشاری خون و عوارض کلیوی منجر میشود.
تریگلیسیرید: بیشتر تریگلیسیرید خون در لیپوپروتئینهای بسیار کم چگال وجود دارد، این نوع چربی درواقع بیانگر وضعیت متابولیک و سوختوساز بدن است و علاوه بر عوارض قلبی با کبد چرب و مراحل پیش دیابت هم ارتباط دارد.
میزان طبیعی چربیهای فوق در کودکان و نوجوانان مقادیر زیر (برحسب میلیگرم در صد) است:
کلسترول تام: کمتر از ۲۰۰؛ آل دی آل: کمتر از ۱۳۰؛ تریگلیسیرید: کمتر از ۱۵۰ و برای اچ دی آل مقادیر بالای ۴۰ طبیعی است. در ایران، هم در بالغان هم در کودکان و نوجوانان شایعترین اختلال چربی خون بهصورت بالابودن تریگلیسیرید و کمبودن اچ دی آل است.
گفتنی است که تقریبا از هر پنج کودک و نوجوان ایرانی، یک نفر نوعی اختلال چربی خون دارد و هرچند این اختلالها در افراد چاق یا دارای بیماری زمینهای بیشتر وجود دارد، ولی در افراد دیگر هم هست.