سبک زندگی امروز و از طرف دیگر، ابتلا به کووید19 در اغلب افراد خون را غلیظ میکند؛ ازاینرو تصمیم گرفتیم درباره غلظت خون و غــذاهــای رقــیــقکننده خون اطلاعاتی را از دکتر الهام حسینی، مـتــخـصص عـلـوم بـهـداشتـی و عضو هیئتعلمی مرکز تحقیقات امنیت غذایی دانشگاه علومپزشکی اصفهان، کسب کرده و آن را برای شما بازگو کنیم.
چرا در برخی افراد نیاز به رقیقکردن خون هست؟ برای پاسخ به این پرسش اشارهای مختصر به تعریف و عوامل مؤثر بر غلظت خون خواهیم داشت. افزایش تعداد گلبولهای قرمز در واحد حجم را غلظت خون میگویند. به عبارت دقیقتر، به مقدار هموگلوبین بالاتر از 18 گرم در دسیلیتر در مردان و 16 گرم در دسیلیتر در زنان، غلظت خون گفته میشود. علت غلظت خون میتواند اولیه یا ثانویه باشد. در غلظت خون اولیه که معمولا در سنین بالاتر دیده میشود، مغز استخوان بهصورت غیرطبیعی و بدون هیچ محرکی از بیرون شروع به تولید گلبول قرمز و در مواردی سلولهای خونی دیگر ازجمله گلبولهای سفید و پلاکتها میکند. درصد کمی از غلظت خون براثر علت اولیه است و به آن پلیسیتمی ورا نیز میگویند. غلظت خون ثانویه که بیشترین موارد غلظت خون را شامل میشود، بهدنبال کاهش اکسیژنرسانی به بافتها ایجاد میشود. با کمبود اکسیژن در بدن هورمونی به نام اریتروپویتین از کلیه ترشح میشود که این هورمون باعث تحریک مغز استخوان برای ساخت بیشتر گلبول قرمز میشود تا بتواند کمبود اکسیژنرسانی به بافتهای بدن را با افزایش گلبول قرمز جبران کند. این امر باعث افزایش غلظت خون در رگها میشود. درواقع در غلظت خون ثانویه سیستم خونساز بدن سالم است؛ اما بیماریهایی مانند بیماریهای مزمن ریوی، کلیوی و قلبی یا تومورها، کاهش اکسیژنرسانی بافتی، بودن در ارتفاعات، سیگارکشیدن و زندگی در هوای آلوده موجب افزایش غلظت خون میشوند. این افزایش غلظت سبب کندی و کاهش سیالیت حرکت خون در قلب و رگها شده، احتمال تشکیل لخته در خون را افزایش داده و نهایتا میتواند عوارض خطرناکی همچون گرفتگی عروق و انواع سکتههای مغزی و قلبی را بهدنبال داشته باشد. توانایی تشکیل لخته در خون یک فرایند طبیعی برای بدن بهشمار میرود که در مواردی مانند خونریزی، جراحی یا هرگونه آسیبی که منجر به جراحت پوست و پارگی رگهای خونی میشود، کاملا ضروری است؛ بااینحال، اگر این فرایند به هر یک از دلایل ذکرشده قبلی تشدید شود، میتواند عوارض خطرناکی را بهدنبال داشته باشد. در افرادی که غلظت خون در آنها بهوسیله پزشک تشخیص داده میشود، مصرف داروهای رقیقکننده خون تجویز میشود تا از تشکیل احتمالی لخته در عروق آنها جلوگیری شود. علاوه بر درمانهای دارویی مختلف که بهعنوان رقیقکننده خون (آنتیترومبوتیک یا ضد لخته) بهکار میروند، همانند بسیاری از بیماریهای دیگر، تغذیه سالم میتواند نقش مؤثری در کمک به کاهش غلظت خون داشته باشد. بنابراین، رژیم غذایی متعادل و متنوع که دارای همه گروههای مواد غذایی شامل میوهها، سبزیها، غلات کامل، شیر و مواد لبنی و انواع گوشت و تخممرغ و حبوبات به مقدار موردنیاز بدن باشد، توصیه میشود. بااینحال، برخی از مواد غذایی بهطور شاخص دارای خاصیت رقیقکنندگی خون بوده و میتوانند توانایی تشکیل لخته را در خون کاهش دهند. البته قبل از توصیه به مصرف این مواد غذایی لازم است مصرف داروهای رقیقکننده توسط فرد پرسیده شود؛ زیرا مصرف این غذاها میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد.