صدای زن از نیل تا خلیج فارس؛
ده رماننویس زن عرب که باید بشناسیم
از قاهره تا بیروت، از نابلس تا ریاض، زنان نویسنده عرب در نیم قرن اخیر صدایی بیسابقه به ادبیات جهان عرب بخشیدهاند. آنها نه فقط از اشغال و جنگ، که از تنهایی، بدن، عشق و شورش علیه سنتهای خفهکننده نوشتهاند. با این حال، بسیاری از این صداها در ایران ناشناخته ماندهاند. این مقاله نقشهای خواندنی از ده رماننویس زن عرب ترسیم میکند که آثارشان به فارسی ترجمه شده است؛ از نوال السعداویِ مصری تا جوخه الحارثیِ عمانی، با مروری بر شاخصترین اثر هر یک.
سرویس ادبیات خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – برای دههها، تصویر زن عرب در ادبیات بیشتر از آنکه حاصل قلم خود زنان باشد، توسط نویسندگان مرد ترسیم میشد: یا تصویری در حاشیه یا موجودی افسانهای درون حرمسرا. اما از نیمه دوم قرن بیستم، نویسندگان زن عرب پا به عرصهای گذاشتند که پیشتر مال آنها نبود. آنها «موضوع» روایت و راوی و آفریننده جهانهای داستانی شدند؛ زنانی که از تجربه زیسته خود نوشتند، تابوها شکستند و صدایی تازه به ادبیات عرب بخشیدند.
در ایران، آشنایی جدی با این نویسندگان از دهه ۱۳۸۰ به این سو جهش پیدا کرد. مترجمان و ناشران ادبی مستقل آثار این زنان را به فضای خوانش فارسی وارد کردند. ناگهان خواننده ایرانی میتوانست با نوال السعداوی از مصر همدردی کند، در کوچههای بیروت با حنان الشیخ قدم بزند، یا از زندگی زنان ریاض در رمان بدریه البشر سر درآورد. این موج ترجمه، پنجرهای تازه به سوی ادبیات پویای جهان عرب گشود.