سماق، ادویهای قرمزرنگ و ترش مزه که از آسیاب کردن میوههای خشکشده گیاه سماق (Rhus coriaria L.) به دست میآید، از دیرباز جزء جداییناپذیر آشپزی خاورمیانه و مدیترانه بوده است. این ادویه نهتنها طعم و رنگ بینظیری به غذاها میبخشد، بلکه گنجینهای از ترکیبات فعال زیستی و مواد مغذی حیاتی از جمله انواع ویتامینها بوده که خواص درمانی و سلامتی متعددی را برای آن به ارمغان آورده است.
برخلاف تصور رایج که سماق را صرفاً یک طعمدهنده میداند، تحقیقات علمی نشان داده که این ادویه منبعی از چندین ویتامین ضروری است. اگرچه غلظت ویتامینها در سماق خشکشده (بهعنوان ادویه) ممکن است به اندازه برخی میوهها و سبزیجات تازه نباشد، اما به دلیل مصرف آن بهعنوان چاشنی، میتواند سهم قابل توجهی در تأمین ریزمغذیها داشته باشد.
ویتامینهای اصلی شناسایی شده در میوه سماق عبارتاند از:
ویتامین C یا اسید اسکوربیک، احتمالاً شناختهشدهترین ویتامین موجود در سماق است. این ویتامین یک آنتیاکسیدان قوی محلول در آب است که نقشهای حیاتی متعددی در بدن ایفا میکند:
سماق همچنین حاوی طیف وسیعی از ویتامینهای گروه B است که همگی نقشهای کلیدی در فرآیندهای متابولیک بدن دارند:
با وجود اهمیت ویتامینها، بیشترین شهرت سماق به دلیل فیتوکمیکالهای فراوان آن، به ویژه پلیفنولها است. این ترکیبات، که به مراتب بیش از ویتامینها در سماق یافت میشوند، مسئول بیشتر خواص دارویی و آنتیاکسیدانی قوی این ادویه هستند.
مهمترین ترکیبات فعال سماق عبارتند از:
ترکیب ویتامین C با طیف وسیعی از پلیفنولها، سماق را به یکی از غنیترین منابع طبیعی آنتیاکسیدانها تبدیل کرده است. این قابلیت آنتیاکسیدانی بالا، فواید سلامتی زیر را به دنبال دارد:
علاوه بر ویتامینها، سماق حاوی چندین ماده معدنی حیاتی است که سلامت عمومی بدن را تقویت میکنند:
سماق همچنین حاوی فیبر غذایی است که برای سلامت دستگاه گوارش و حفظ احساس سیری مهم است. اسیدیته یا مزه ترش سماق نیز عمدتاً ناشی از اسیدهای آلی مانند اسید مالیک و اسید سیتریک است.
برای به حداکثر رساندن فواید تغذیهای و ویتامینی سماق، بهتر است آن را به صورت روزانه و به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی متعادل مصرف کنید: