روزبه زرینکوب گفت: بخش مهمی از کتاب «اقلیم مورخان» به مهارتهایی اختصاص یافته است که مورخ باید فرا بگیرد. آموزش این مهارتها، تفاوت میان تاریخ عالمانه و تاریخ عوامانه یا تفننی را آشکار میکند؛ بهویژه آنکه تاریخ همواره در معرض ورود افراد غیرمتخصص قرار داشته باشد.
نشست نقد و بررسی کتاب «اقلیم مورخان» از سوی کانون جهان ایرانی دانشگاه تهران در آرشیو ملی ایران برگزار میشود.
دورهبندی «تاریخ» یک مقوله «زمانی» نیست اصولا، یک مفهوم «گفتمانی» است و بار ایدئولوژیکی دارد. بنابراین آرزوی امثال فرّوخ را نهایتا جهان اسلام مخاطبش خواهد بود. مورخان و تاریخدانان اصولا به این موضوع اهتمامی نداشتهاند، فقط بعضا به دورهبندی مفهومی اشارت دارند.
محمد علی قهرمانپور نوشت: حسن حضرتی وظیفه یک مورخ را در وهله اول تبدیل «فکت»های موجود به دادههای تازه میداند. او بهدرستی بر این مساله پافشاری میکند که در گام نخستْ باید از «چه» سخن گفت و این بزرگترین قوت دانش تاریخ است زیرا میتواند نظریهپردازیهای فاقد مستندات تاریخی را در هم بشکند و افقهای تازهای پیش رو بگذارد.
دورهبندی اروپامحور، یک دورهبندی است که با ناسیونالیسم و نیز با غربگرایی عجین است. حتا با دارالفنون و تأسیس دانشگاه در کشور ما مرتبط است. دانش تاریخ یک دانش بسیار محافظهکار است و مورخان معمولاً عالمان محافظه کاریاند و خیلی قائل به تغییر نیستند.
حسن حضرتی گفت: «توصیف فربه» مفهومی است که من در نوشتههای مختلف از آن سخن گفتهام و آن را مهمترین وظیفه مورخان میدانم. منظور از توصیف فربه، مواجههای مهارتمحور با اسناد و مدارک تاریخی و انجام دادهکاوی علمی درباره گذشته است؛ دادهکاویای که گاه حتی به بهرهگیری از روشها و امکانات آزمایشگاهی نیز منتهی میشود.
