یادداشتی درباره کتاب «در اقلیم مورخان» نوشته حسن حضرتی؛
ادامه جدال با مدعی!
محمد علی قهرمانپور نوشت: حسن حضرتی وظیفه یک مورخ را در وهله اول تبدیل «فکت»های موجود به دادههای تازه میداند. او بهدرستی بر این مساله پافشاری میکند که در گام نخستْ باید از «چه» سخن گفت و این بزرگترین قوت دانش تاریخ است زیرا میتواند نظریهپردازیهای فاقد مستندات تاریخی را در هم بشکند و افقهای تازهای پیش رو بگذارد.
سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ در میان پژوهشگران رشته تاریخ در ایران، به ندرت میتوان افرادی را یافت که سودای پاسخ به تمام معماهای لاینحل تاریخ ایران را در سر نپرورانند! با این وجود، اگر در نسل گذشته مورخان، افرادی چون فریدون آدمیت و هما ناطق استثناهایی بر این مدعا بودند، در میان نسل جدید پژوهشگران تاریخ نیز حسن حضرتی از این حیثْ موردی کمنظیر است: این عضو هیات علمی دانشگاه تهران برای نزدیک به سه دهه، عمده پژوهشهای خود را بر موضوعی مهم متمرکز است: مهمترین وظیفه رشتهای دانش تاریخ.
پاسخ حضرتی به این سوال کلیدی واضح است: توصیف عمیق و گسترده گذشته اما از آنجاکه از نگاه عموم اساتید رشته تاریخ در ایران، توصیف به مثابه «ذنب لایغفر» است، نظرات حضرتی عموما با واکنشهای منفی در میان همکاران او روبهرو شده است چراکه توصیف را رویکردی سطحی و پیشپاافتاده میدانند! هرچند در مناظرههای برگزارشده با حضرتی حرفی برای گفتن نداشتند و به تکرار مکررات روی میآوردند. کاری هم به این ندارند که حضرتی اساسا با تبیین در تاریخ مشکلی ندارد و در بسیاری از پژوهشهای خود به این عرصه نیز وارد شده است اما وظیفه یک مورخ را در وهله اول تبدیل «فکت»های موجود به دادههای تازه میداند. به بیان دیگر، حضرتی بهدرستی بر این مساله پافشاری میکند که در گام نخستْ باید از «چه» سخن گفت و این بزرگترین قوت دانش تاریخ است زیرا میتواند نظریهپردازیهای فاقد مستندات تاریخی را در هم بشکند و افقهای تازهای پیش رو بگذارد.