برچسب جنگ

در هر جنگی، میزهای مذاکره مملو از مفاهیمی چون امنیت، مرز، قدرت و منافع ملی است؛ اما در این میان، «کودک» اغلب غایب است. این غیبت، نه به معنای بی‌اهمیت بودن، بلکه ناشی از ناتوانی نظام‌های سیاسی در تبدیل رنج کودکان به زبان مؤثر دیپلماتیک است. در حالی که کودکان بیشترین آسیب را از جنگ می‌بینند، کمترین حضور را در سازوکارهای تصمیم‌گیری دارند. در چنین بستری، «دیپلماسی حقوق کودک» به‌عنوان رویکردی نوظهور، تلاش می‌کند این شکاف را پر کند؛ رویکردی که می‌کوشد حقوق و منافع کودکان را به بخشی جدایی‌ناپذیر از گفت‌وگوهای بین‌المللی تبدیل کند. این یادداشت با تمرکز بر بستر ایران، به بررسی ظرفیت‌ها و محدودیت‌های این نوع دیپلماسی در شرایط جنگی می‌پردازد.

البته کلیت جمله درست است اما چند ایراد کوچک دارد. نخست این‌که اولین بار نیست چنین اتفاقی رخ می‌دهد. بارها و بارها این دوطایفه همانندی و مشابهت‌های خودرا به نمایش گذاشته‌اند و ثابت کرده‌اند علیرغم اختلافات ظاهری، معمولا در قصد و غایت هم‌سویند. دوم این‌که درست‌تر بود به جای نیروهای انقلابی بگوید: تندروها. چرا که آن‌هایی که به این مذاکرات معترضند سر و ته همشان را جمع کنی به اندازه یک‌دهم سرپرست تیم مذاکره‌کننده ایرانی سابقه انقلابی ندارند و معمولا آن‌چه انجام می‌دهند خلاف آرمان‌های اصیل انقلاب است. و سوم هم این‌که آن خانم محترم یادش رفته  بگوید: گروه اصلی و سومِ ناراضی از مذاکرات، صهیونیست‌ها هستند که با بمباران و ترور و هرجنایتی که فکرش را بکنید به‌دنبال برهم‌زدن مذاکراتند و جز به خون و ویرانی و کشتار، آرام نخواهد گرفت.

شاید در آن‌موقع عدمِ همراهی این‌ها با دیگر نمایندگان گواهی بود بر اصولگرایی‌شان. اما حالا، یعنی وقتی که صهیونیست‌ها و آمریکایی‌ها کمر به نابودی ایران و ایرانی بسته‌اند این حرکات بچه‌گانه یک معنا بیش‌تر نمی‌دهد و آن‌هم این‌که این چند نمایندۀ خارج‌آهنگ نه تنها ذره‌ای درک سیاسی بلکه هیچ فهمی هم از ایران و ایرانی بودن ندارند. مگر می‌شود تا این اندازه خصومت‌های سیاسی و جناحی را در تصمیماتِ کلانِ کشور دخالت داد؟

برای فهم دقیق‌تر چرایی تغییر پارادایم در وضعیت حقوقی تنگه هرمز، لازم است از سطح تحلیل‌های کلاسیک حقوق دریاها عبور کنیم و به یک چارچوب میان‌رشته‌ای برسیم که در آن، «امنیت سرزمینی» و «امنیت انسانی» به‌صورت پیوسته و غیرقابل تفکیک تحلیل شوند. در این چارچوب، تنگه دیگر صرفاً یک گذرگاه دریایی نیست، بلکه بخشی از یک ساختار پیچیده امنیتی است که آثار آن به‌طور مستقیم بر زندگی غیرنظامیان و به‌ویژه کودکان امتداد می‌یابد. در وضعیت عادی، قواعد حاکم بر تنگه‌های بین‌المللی بر این فرض استوارند که عبور از این آبراه‌ها ماهیتی بی‌طرفانه و غیرخصمانه دارد. اما هنگامی که همین مسیر دریایی به کریدور انتقال تجهیزات نظامی، پشتیبانی لجستیکی عملیات نظامی و تسهیل اقدامات خصمانه علیه یک دولت ساحلی تبدیل می‌شود، این فرض بنیادین فرو می‌ریزد. در چنین شرایطی، تنگه از یک «فضای عبوری» به یک «زیرساخت عملیاتی» تغییر ماهیت می‌دهد. این تغییر ماهیت، پیامدهایی فراتر از حوزه نظامی دارد. نخستین اثر آن، افزایش سطح ناامنی در قلمرو سرزمینی دولت ساحلی است؛ ناامنی‌ای که به‌طور مستقیم زیرساخت‌های حیاتی را در معرض تهدید قرار می‌دهد.