برچسب توییتر

بتی فریدان، در کتاب «راز ورزی زنانه»، به رسانه‌ها و هم‌دستان دیگرشان، ازجمله چیزی که امروزه در ادبیات تخصصی به آن گفتمان پزشکی و گفتمان روان‌شناسی مرسوم می‌گوییم، از یک منظر مهم می‌تازد. صحبت اصلی فریدان در آن کتاب بر سر آن است که تمامی این‌ها که نامشان برده شد، با استفاده از قدرتی که دارند، شمایلی از زن آرمانی تصویر می‌کنند که کاملاً منطبق با الگوی مرسوم از زن ایدئال است، زنی کاملا در خدمت امیال مردانه (در تمام سطوح ساختاری).

خیلی از مواقع از خودم می‌پرسم که یک نفر که از ۱۵۰ سال پیش آمده، درباره نسل ما چه فکری می‌کند؟ آیا حیرت زده می‌شود؟ برایشان غیرقابل باور است؟ شاید هم وحشت‌زده شوند. احتمالا ترکیبی از همه این حس‌هاست، هیجان‌انگیز و تاریک! شکی نیست که هرچه ما به سمت آینده می‌دویم این تاریکی بیشتر و بیشتر می‌شود و پیشرانه‌های اصلی، غول‌های امروزی: اینستاگرام، توییتر، یوتیوب و فیس بوک هستند.

دو جوانِ رسانه‌ای، فعال در فضای مجازی فیلتر شده! هر دو نشسته بر مسندِ قدرت؛ یکی در تهران و دیگری در اصفهان. اولی را به اظهارنظرهای جنجالی و حاشیه‌های توئیتری‌اش می‌شناسند و دومی را به اعلام جرم و شکایت علیه شخصیت‌های سیاسی و ورزشی و خبری نه‌تنها در اصفهان که در هر نقطه جغرافیایی که ظن آن برده شود، کسی دست از پا خطا کرده. هر دو در یک راستا و محور مشغول به کار هستند؛ یکی در رأس و دیگری به عنوان زیرمجموعه، ولی با بیشترین اختلاف‌نظر؛ اختلاف‌نظرهایی که البته از آشکار شدن و رسانه‌ای شدنش ابایی ندارند و بی‌پروا درباره آن، صحبت می‌کنند و هر دو در فضای مجازی به حاشیه‌هایش دامن می‌زنند.

«یورگن هابرماس»، فیلسوف و نظریه‌پرداز اجتماعی آلمانی مفهوم «سپهر عمومی» را در مکتب و آرای خود، عرصه‌ای می‌داند که در آن افراد به‌منظور مشارکت در مباحث باز و علنی دورهم جمع می‌شوند و به بحث و تبادل‌نظر می‌پردازند. به نظر این فیلسوف آلمانی، عرصه عمومی زمانی به وجود می‌آید که افراد به‌صورت گروهی در رابطه با نیازهای عمومی‌شان بیندیشند. آن‌طور که او می‌گوید، نقش حوزه عمومی هم در کنترل‌کردن و هم در مشروع‌سازی قدرت سیاسی‌ای که توسط سازمان دولت اعمال می‌شود، متجلی است. درواقع این نظریه‌پرداز اجتماعی مفهوم سپهر عمومی را در اطلاق به عرصه‌ای اجتماعی به کار می‌برد که در آن افراد از طریق مُفاهمه، ارتباط و استدلال مبتنی بر تعقل؛ موضع‌گیری‌ها و جهت‌گیری‌های هنجاری‌ای اتخاذ می‌کنند که بر فرایند اعمال قدرت دولت، تأثیراتی آگاهی‌دهنده و عقلانی‌ساز باقی می‌گذارند.

از آن زمان که ایرانیان دچار توقف فکر و اندیشه شدند، هرگاه با پدیده‌ای جدید و نوظهور مواجه شدیم، اقدام نخست اقلیتی پذیرش یک‌باره و بی چون و چرای آن بوده و در برابر آن گروه، همیشه اقلیت مؤثر و پرنفود دیگری بوده است که بی هیچ شناخت و آگاهی در گام نخست از ابزار تحریم و تهدید بهره برده‌اند و نمونه‌های آن در تاریخ دویست‌ساله معاصر ما کم نیست؛ از ورود آب لوله کشی، برق، نفت، حمام خصوصی و حتی گوجه فرنگی بگیرید تا میکروفون و بلندگو، تلویزیون، ویدئو، ماهواره، شبکه‌های اجتماعی و… که همگی به حکم همان اقلیت ناآگاه، نخست به تیغ حرمت شرعی و تحریم و تهدید گرفتار شد و در ادامه چنان در تار و پود زندگی روزمره عام و خاص مردمان تنیده شد که زندگی بدون آن‌ها متصور و ممکن نمی‌نمود.