برچسب تفریق

نوید محمدزاده که بعد از بازی در دو فیلم «سرخپوست» و «متری شیش‌ونیم» در اواخر دهه نود، با وجود بازی در سه فیلم «تفریق»، «شب، داخلی، دیوار» و «برادران لیلا»، چهار سال است رنگ پرده سینماها را ندیده است، حالا با بازی در فیلم کمدی «زودپز» به کارگردانی رامبد جوان، مجددا به میدان برمی‌گردد و فیلمی که قرار است طلسم عدم حضور او روی پرده سینماها را بشکند.

سینما از همان روزی که کارِ خود را در ایران آغاز کرد، درگیر مسئله‌ی سانسور و توقیف بوده است. در هر دوره با توجه به تغییرات سیاسی و اجتماعی، فیلم‌هایی گرفتار پیچیدگی شرایط شدند و آسیب دیدند. برخی نتوانستند رنگِ پرده را به خود ببیند و برخی با سانسورهای عجیب و غریب اکران شدند. این ماجرای امروز و دیروز هم نیست. فیلمی مثلِ «گوزن‌ها» اثرِ کیمیایی به مدت یکسال توقیف بود و پس از سانسور و تغییر پایان‌بندی آن به اکران رسید. یا «دایره مینا» ساخته مهرجویی، به دلیل سیاه‌نمایی و پرداختن به مسئله خون‌های آلوده، 4 سال در توقیف ماند. در سینمای بعد از انقلاب ماجرای توقیف و سانسور شکل پیچیده‌تری به خود گرفت و فیلم‌های بسیاری محکوم به توقیف شدند. تعدادی از این فیلم‌ها به دلیلِ قرائت متفاوت با جریان رسمی از حوادث سیاسی توقیف شدند و برخی به خاطرِ نمایش موضوعاتی که با سلیقه سیاسی گروهی در جامعه همخوان نیست و برخی هم به مسائلی اشاره کرده اند که هنوز تابوست. فیلم‌های اجتماعی نیز غالبا به این دلیل که انگِ سیاه‌نمایی می‌خورند از اکران بازمانده‌اند و برخی هم متهم به ضدیت با قوانین عرفی بودند.

جابه‌جایی دو شخصیت در دو جایگاه متفاوت و بعضا متضاد، یکی از الگوهای رایج فیلم‌های کمدی است. بارها و بارها فیلم‌ها و سریال‌هایی با این تم ساخته شده‌اند. تم جابه‌جایی هیچ‌گاه کهنه و خسته‌کننده نمی‌شود و هربار می‌توانیم با توجه به سوژه، موقعیت شخصیت‌ها، جنس تضاد میان آنها، بازی بازیگران و … شاهد انواع و اقسام اثر مختلف و ارزشمند باشیم. این روزها فیلم سینمایی «مفت‌بر» به کارگردانی عادل تبریزی روی پرده سینماهاست؛ یک کمدی بامزه با بازیگران مطرحی مثل حامد بهداد و سحر دولتشاهی که روی همین الگوی جابه‌جایی پیش می‌رود.

با اکران نسخه کامل فیلم «برادران لیلا» به کارگردانی سعید روستایی در سینماها، ترانه علیدوستی بعد از هشت سال به پرده سینماها باز می‌گردد. آخرین فیلم اکران شده از علیدوستی، «مادر قلب‌ اتمی» بود که سال 1396 به نمایش عمومی درآمد. فیلم‌های بعدی این بازیگر «برادران لیلا»، «تفریق» و «اورکا» هیچ‌گاه رنگ پرده را در سینماهای ایران ندیدند و به‌صورت غیرقانونی در اختیار مخاطبان قرار گرفتند. حالا باید منتظر بود و دید آیا تصویر علیدوستی بعد از هشت سال روی پرده سینماها نقش می‌بندد یا «برادران لیلا» هم بدون تصویری از کاراکتر لیلا روی پرده خواهد رفت.

با انتشار لیست ۲۲ فیلم نهایی چهلمین جشنواره فیلم فجر، اسامی آثار مهمی که گمان می‌رفت سر و صدای زیادی را به پا کنند؛ خالی است. از آخرین ساخته سازمان اوج تا فیلم بحث برانگیز هومن سیدی در این لیست جایی نداشته‌اند.

پس از اکران فیلم سینمایی «تفریق» به کارگردانی مانی حقیقی در جشنواره فیلم تورنتو، مایکل سیسینسکی نقدی بر این فیلم منتشر کرد و آن را به آثار لوئیس بونوئل؛ فیلم‌ساز اسپانیایی تشبیه کرد.

کامبیز حضرتی منتقد سینما در یادداشتی به فیلم سینمایی «تفریق» آخرین ساخته مانی حقیقی پرداخته است.