سهم هوش مصنوعی از تولید ناخالص ملی تا ۱۴۱۰ باید به ۱۲ درصد برسد
سهم هوش مصنوعی در تولید ناخالص ملی ایران طبق سند تدوینشده برای این حوزه باید به ۱۲ درصد برسد و ۲۰ میلیارد دلار در این بخش تا ۱۰ سال دیگر سرمایهگذاری شود.
هوش مصنوعی (به انگلیسی: Artificial intelligence) (به اختصار: AI)، هوشی است که توسط ماشینها ظهور پیدا میکند، در مقابل هوش طبیعی[الف] که توسط جانوران شامل انسانها نمایش مییابد. اما پیش از هرچیز باید این موضوع را دانست که کلمه هوش، نشان دهنده امکان استدلال است و اینکه آیا هوش مصنوعی میتواند به توانایی استدلال دست یابد یا خیر، خود موضوع اختلاف محققان است. کتابهای AI پیشرو، این شاخه را به عنوان شاخه مطالعه بر روی «عوامل هوشمند» تعریف میکنند: هر سامانهای که محیط خود را درک کرده و کنشهایی را انجام میدهد که شانسش را در دستیابی به اهدافش بیشینه میسازد.[ب] برخی از منابع شناخته شده از اصطلاح «هوش مصنوعی» جهت توصیف ماشینی استفاده میکنند که عملکردهای «شناختی» را از روی ذهن انسانها تقلید میکنند، همچون «یادگیری» و «حل مسئله»، با این حال این تعریف توسط محققان اصلی در زمینه AI رد شده است.[پ][۲][۳]
کاربردهای هوش مصنوعی شامل موتورهای جستجو پیشرفتهٔ وب (مثل گوگل و بینگ)، سامانه توصیهگر (که توسط یوتیوب، آمازون و نتفلیکس استفاده میشوند.)، فهم زبان انسانها (همچون سیری ، جمنای و آمازون الکسا)، خودروهای خودران (مثل تسلا)، هوش مصنوعی مولد یا خلاقیت محاسباتی (مثل چتجیپیتی یا تولید اثر هنری مانند دال-ئی و میدجرنی) تصمیمگیری خودکار و رقابت در بالاترین سطوح سامانههای بازی استراتژیک (همچون شطرنج و گو). با بیشتر شدن توانایی ماشینها، وظایفی که نیازمند «هوشمندی» هستند اغلب از تعریف AI برداشته میشود، پدیدهای که به آن اثر هوش مصنوعی گفته میشود. به عنوان مثال، فهم نوری کاراکتر را اغلب از چیزهایی که AI در نظر گرفته میشوند مستثنی میکنند، چرا که این فناوری تبدیل به فناوری عادی و روزمرهای شده است.[۴][۵][۶]
هوش مصنوعی در سال ۱۹۵۶ میلادی تبدیل به شاخهای آکادمیک شد و در سالهای پس از آن چندین موج خوشبینی را تجربه کرده و مجدد دچار امواج ناامیدی و کمبود بودجه شده (که به آن «زمستان AI» میگویند)، سپس فناوریهای جدیدی در پی آن آمده و موفقیت و بودجههای تحقیقاتی این حوزه مجدداً احیا گشتهاند. تحقیقات AI رهیافتهای متفاوتی را از زمان تأسیسش امتحان کرده و آنها را کنار گذاشته است، رهیافتهایی چون: شبیهسازی مغز، مدلسازی حل مسئله توسط مغز انسان، منطق صوری، بانکهای اطلاعاتی بزرگ دانش و تقلید رفتار جانوران. در اولین دهههای قرن ۲۱ میلادی، یادگیری ماشینی که شدیداً از آمار ریاضیاتی بهره میبرد در این حوزه غلبه داشت و این فناوری اثبات کرد که به شدت موفق است و به حل چندین مسئله چالشبرانگیز در صنعت و فضای آکادمیک کمک نمود.[۷][۸]
شاخههای مختلف تحقیقات هوش مصنوعی حول اهداف بهخصوصی متمرکز بوده و از ابزارآلات خاصی استفاده میکنند. اهداف سنتی تحقیقات AI شامل این موارد اند: استدلال، نمایش دانش، برنامهریزی، یادگیری، پردازش زبان طبیعی، ادراک و توانایی در جابجایی و دستکاری اشیاء.[ت] هوش جامع (توانایی حل مسائل دلخواه) در میان اهداف بلند مدت این حوزه است. جهت حل چنین مسائلی، محققان AI فنون حل مسئله وسیع و یکپارچهای را شامل این موارد به کار بستهاند: جستوجو و بهینهسازی ریاضیاتی، منطق صوری، شبکههای عصبی مصنوعی و روشهای مبنی بر آمار، احتمالات و اقتصاد. AI همچنین با حوزههایی چون علوم کامپیوتر، روانشناسی، زبانشناسی، فلسفه و بسیاری از حوزههای دیگر مرتبط است.[۹]
این شاخه بر این فرض بنا شده است که هوش انسانی «را میتوان به دقت توصیف نمود، به طوری که میتوان آن را توسط یک ماشین شبیهسازی نمود».[ث] این فرض بحثهای فلسفی را پیرامون ذهن و اخلاقیات خلق موجودات هوشمند برانگیخته است، موجوداتی که دارای هوش شبیه-انسان اند. این مسائل توسط افسانهها، داستانهای تخیلی و فلسفه از زمانهای باستان مورد کاوش واقع شدهاند. ادبیات علمی-تخیلی و آیندهپژوهی نیز پیشنهاد میدهند که AI با پتانسیل و قدرت عظیمی که دارد، ممکن است منجر به ایجاد ریسک وجودی برای بشریت گردد.
سهم هوش مصنوعی در تولید ناخالص ملی ایران طبق سند تدوینشده برای این حوزه باید به ۱۲ درصد برسد و ۲۰ میلیارد دلار در این بخش تا ۱۰ سال دیگر سرمایهگذاری شود.
کامپیوترها در نوشتن کد پیشرفت کردهاند اما هنوز برای مهندسان نرمافزار جای نگرانی نیست. دیپمایند، یک آزمایشگاه هوش مصنوعی مستقر در انگلستان که سال ۲۰۱۴ به مالکیت گوگل درآمد، در فوریه ۲۰۲۲ از ساخت نرمافزاری به نام آلفاکد خبر داد که میتواند به خوبی یک انسان برنامهنویس، کار کند و کد بنویسد. مایکروسافت نیز با همکاری گتهاب سیستمی برای کمک به برنامهنویسان منتشر کرده است. با این همه رایانههای کدنویس هنوز سالها سال با انسان فاصله دارند.
جهان در آستانه انقلاب صنعتی چهارم و انقلاب تکنولوژیک ششم قرار دارد. پنج انقلاب تکنولوژیک گذشته به ترتیب، مکانیزه کردن استفاده از آب، موتور بخار، الکتریسیته و موتور الکتریکی، موتور احتراقی و فناوری اطلاعات (اینترنت و کامپیوتر) بودهاند. در هر یک از این انقلابها یک فناوری محوری و چند فناوری اصلی در کنار هم باعث تغییرات اساسی در تولید و روشهای زندگی شدهاند. انقلاب تکنولوژیک ششم نیز با فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، بلاکچین، کامپیوترهای کوانتومی و غیره شناخته میشود؛ اما چیزی که هنوز امکانپذیری تاثیرات انقلاب تکنولوژیک ششم را با چالشهای متعدد اجرایی و فنی مواجه ساخته نحوه ارتباط این سیستمها و بررسی نحوه تعاملات آنها با یکدیگر است.
تصویری از جنازه سربازی روس بیابید و آن را در نرمافزار تشخیص چهره بارگذاری کنید. فرد مورد نظر را بین میلیاردها تصویر در شبکههای اجتماعی شناسایی و سپس خانواده و دوستانشان را مشخص کنید. در نهایت سرنوشت قربانیان جنگ پوتین و دفاع اوکراین را روشن کنید.
نرمافزارهای متنباز که عموماً نرمافزارهایی رایگان و بدون قواعد محدودکننده هستند نقشی اساسی در حکمرانی هوش مصنوعی دارند و میتوانند حکمرانی هوش مصنوعی را با تغییرات اساسی مواجه کنند. مساله اصلی در ارتباط نرمافزارهای متنباز و هوش مصنوعی، ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی است. اینگونه ابزارها به واسطه رایگان و در دسترس بودن میتوانند در توسعه و گسترش نرمافزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در دو حوزه علم و صنعت نقشی مهم و کلیدی ایفا کنند. همچنین نرمافزارهای متنباز ضمن سرعتبخشی به این توسعه باعث افزایش تجربههای حاصل از موضوعات اخلاقی پیرامون هوش مصنوعی شده و غنای تجربی بیشتری را فراهم کرده و به همین سبب زمینهساز استانداردگذاری اخلاقی بهتر در حوزه هوش مصنوعی خواهند شد. از سویی اینگونه نرمافزارها نقش پیچیدهای در بازار هوش مصنوعی دارند و میتوانند محرک گسترش نوآوریهای بنیادی در این حوزه شوند. در ادامه به پنج بحث اساسی در حوزه رابطه متقابل هوش مصنوعی و نرمافزارهای متنباز و دلالتهای سیاستی آن میپردازیم.
هوش مصنوعی به کاهش سوانح خودرو کمک میکند.
همه ما در دنیای دیجیتالی امروز ناگزیر با مفاهیمی از قبیل هوش مصنوعی ( Artificial Intelligence)، هوش دیجیتالی (Digital Intelligence)، یادگیری ماشین (Machine Learning)، یادگیری عمیق (Deep Learning) و… مواجه میشویم. حال میخواهیم با مروری بر مفاهیم اصلی، تعاریف و کارکردها، تفاوت هوش مصنوعی و هوش دیجیتالی را یافته تا بتوانیم از این عبارتها بهطور صحیح در زندگی روزمره و کاری خود بهره ببریم.
نرمافزار هوشمصنوعی کینتسوگی (Kintsugi) برای شناسایی افسردگی و اضطراب صدای انسان را تحلیل میکند و «دید جامع و ۳۶۰ درجه از بیمار» را که یکی از معضلات مراقبتهای مجازی است در اختیار پزشکان قرار میدهد.