مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
هوش مصنوعی (به انگلیسی: Artificial intelligence) (به اختصار: AI)، هوشی است که توسط ماشینها ظهور پیدا میکند، در مقابل هوش طبیعی[الف] که توسط جانوران شامل انسانها نمایش مییابد. اما پیش از هرچیز باید این موضوع را دانست که کلمه هوش، نشان دهنده امکان استدلال است و اینکه آیا هوش مصنوعی میتواند به توانایی استدلال دست یابد یا خیر، خود موضوع اختلاف محققان است. کتابهای AI پیشرو، این شاخه را به عنوان شاخه مطالعه بر روی «عوامل هوشمند» تعریف میکنند: هر سامانهای که محیط خود را درک کرده و کنشهایی را انجام میدهد که شانسش را در دستیابی به اهدافش بیشینه میسازد.[ب] برخی از منابع شناخته شده از اصطلاح «هوش مصنوعی» جهت توصیف ماشینی استفاده میکنند که عملکردهای «شناختی» را از روی ذهن انسانها تقلید میکنند، همچون «یادگیری» و «حل مسئله»، با این حال این تعریف توسط محققان اصلی در زمینه AI رد شده است.[پ][۲][۳]
کاربردهای هوش مصنوعی شامل موتورهای جستجو پیشرفتهٔ وب (مثل گوگل و بینگ)، سامانه توصیهگر (که توسط یوتیوب، آمازون و نتفلیکس استفاده میشوند.)، فهم زبان انسانها (همچون سیری ، جمنای و آمازون الکسا)، خودروهای خودران (مثل تسلا)، هوش مصنوعی مولد یا خلاقیت محاسباتی (مثل چتجیپیتی یا تولید اثر هنری مانند دال-ئی و میدجرنی) تصمیمگیری خودکار و رقابت در بالاترین سطوح سامانههای بازی استراتژیک (همچون شطرنج و گو). با بیشتر شدن توانایی ماشینها، وظایفی که نیازمند «هوشمندی» هستند اغلب از تعریف AI برداشته میشود، پدیدهای که به آن اثر هوش مصنوعی گفته میشود. به عنوان مثال، فهم نوری کاراکتر را اغلب از چیزهایی که AI در نظر گرفته میشوند مستثنی میکنند، چرا که این فناوری تبدیل به فناوری عادی و روزمرهای شده است.[۴][۵][۶]
هوش مصنوعی در سال ۱۹۵۶ میلادی تبدیل به شاخهای آکادمیک شد و در سالهای پس از آن چندین موج خوشبینی را تجربه کرده و مجدد دچار امواج ناامیدی و کمبود بودجه شده (که به آن «زمستان AI» میگویند)، سپس فناوریهای جدیدی در پی آن آمده و موفقیت و بودجههای تحقیقاتی این حوزه مجدداً احیا گشتهاند. تحقیقات AI رهیافتهای متفاوتی را از زمان تأسیسش امتحان کرده و آنها را کنار گذاشته است، رهیافتهایی چون: شبیهسازی مغز، مدلسازی حل مسئله توسط مغز انسان، منطق صوری، بانکهای اطلاعاتی بزرگ دانش و تقلید رفتار جانوران. در اولین دهههای قرن ۲۱ میلادی، یادگیری ماشینی که شدیداً از آمار ریاضیاتی بهره میبرد در این حوزه غلبه داشت و این فناوری اثبات کرد که به شدت موفق است و به حل چندین مسئله چالشبرانگیز در صنعت و فضای آکادمیک کمک نمود.[۷][۸]
شاخههای مختلف تحقیقات هوش مصنوعی حول اهداف بهخصوصی متمرکز بوده و از ابزارآلات خاصی استفاده میکنند. اهداف سنتی تحقیقات AI شامل این موارد اند: استدلال، نمایش دانش، برنامهریزی، یادگیری، پردازش زبان طبیعی، ادراک و توانایی در جابجایی و دستکاری اشیاء.[ت] هوش جامع (توانایی حل مسائل دلخواه) در میان اهداف بلند مدت این حوزه است. جهت حل چنین مسائلی، محققان AI فنون حل مسئله وسیع و یکپارچهای را شامل این موارد به کار بستهاند: جستوجو و بهینهسازی ریاضیاتی، منطق صوری، شبکههای عصبی مصنوعی و روشهای مبنی بر آمار، احتمالات و اقتصاد. AI همچنین با حوزههایی چون علوم کامپیوتر، روانشناسی، زبانشناسی، فلسفه و بسیاری از حوزههای دیگر مرتبط است.[۹]
این شاخه بر این فرض بنا شده است که هوش انسانی «را میتوان به دقت توصیف نمود، به طوری که میتوان آن را توسط یک ماشین شبیهسازی نمود».[ث] این فرض بحثهای فلسفی را پیرامون ذهن و اخلاقیات خلق موجودات هوشمند برانگیخته است، موجوداتی که دارای هوش شبیه-انسان اند. این مسائل توسط افسانهها، داستانهای تخیلی و فلسفه از زمانهای باستان مورد کاوش واقع شدهاند. ادبیات علمی-تخیلی و آیندهپژوهی نیز پیشنهاد میدهند که AI با پتانسیل و قدرت عظیمی که دارد، ممکن است منجر به ایجاد ریسک وجودی برای بشریت گردد.
اوپنایآی از نسخه جدید و پیشرفته ابزار تولید تصویر خود، ChatGPT Images ۲.۰، رونمایی کرد. این نسخه با قابلیتهای جدیدی چون “توانایی فکر کردن”، امکان جستجو در وب برای تولید تصاویر، دقت بالاتر در جزئیات و متن داخل تصویر، تولید همزمان ۸ تصویر با سبک یکسان و وضوح حداکثر 2K عرضه شده است. این بهروزرسانی با هدف تقویت رقابت با ابزارهای مشابه و ارائه تجربهای نوین به کاربران منتشر شده است.
شرکت علیبابا رسماً از جدیدترین دستاورد هوش مصنوعی خود با نام Qwen3.۵-Omni رونمایی کرد. این مدل فراتر از یک دستیار معمولی، اولین مدل «همهحالته» (Omnimodal) جهان است که میتواند متن، تصویر، صدا و ویدیو را همزمان و از ابتدا با هم پردازش کند. این مدل با کسب رکورد ۲۱۵ عنوان «بهروزترین فناوری» (SOTA) در آزمونهای بینالمللی، قاطعانه از رقیب سرسخت خود، مدل Gemini ۳.۱ Pro گوگل سبقت گرفته است. مهمترین ویژگی آن، توانایی «ویب کدینگ ویدیویی» است؛ کاربران میتوانند با باز کردن دوربین و صحبت کردن، از هوش مصنوعی بخواهند کد یک وبسایت را بر اساس طرح اولیه بنویسد.
امارات متحده عربی با اعلام یک طرح جسورانه و بیسابقه، قصد دارد تا دو سال آینده، مدیریت ۵۰ درصد از بخشها، خدمات و عملیات دولتی خود را به سیستمهای پیشرفته هوش مصنوعی بسپارد. این اقدام که با هدف تبدیل امارات به «نخستین دولت جهان در استفاده گسترده از سیستمهای خودکار» طراحی شده، فراتر از ابزارهای سنتی، به هوش مصنوعی نقشی محوری در تحلیل، تصمیمگیری، اجرا و بهینهسازی لحظهای امور دولتی میبخشد.
استارتاپ چینی دیپسیک (DeepSeek) حدود یک سال پس از معرفی مدل جنجالی R1، از نسل جدید هوش مصنوعی خود با نامهای V4-Pro و V4-Flash رونمایی کرد. این مدلهای متنباز که برای رقابت مستقیم با غولهای آمریکایی مانند OpenAI (مدل GPT-۵.۴) و گوگل (مدل Gemini ۳.۱ Pro) طراحی شدهاند، تواناییهای استثنایی در ریاضیات، کدنویسی و استدلال منطقی از خود نشان دادهاند.
مطالعهای جدید نشان میدهد که اتکا به هوش مصنوعی برای انجام کارهای ذهنی، اگرچه سرعت اولیه را افزایش میدهد، اما تواناییهای شناختی بلندمدت مانند تمرکز، پشتکار و استدلال را تضعیف میکند. پژوهشگران هشدار میدهند که این “میانبُر هوشمند” میتواند به بهای از دست دادن تدریجی مهارتهای اساسی مغز تمام شود.
پلتفرمهای هوش مصنوعی ایرانی مانند داتکام، گپجیپیتی، زیگپ، ویرا و روبو با ارائه مدلهای متنوع و خدمات جامع، رقابت شدیدی را در بازار AI ایران آغاز کردهاند.
گارتنر هشدار داد که بیش از ۴۰ درصد پروژههای Agentic AI یا هوش مصنوعی عاملی تا پایان سال ۱۴۰۶ لغو میشوند. هزینههای سرسامآور، نبود ارزش تجاری مشخص و ضعف در کنترل ریسک، عامل اصلی این شکست هستند. اما در سمت دیگر، بازار کار این حوزه ۲۸۰ درصد رشد کرده و حقوق سالانه معماران AI Agent به ۳۰۰ هزار دلار رسیده است. این خبر را بخوانید تا فردا از قطار فناوری جا نمانید.
گزارش تازهای از موسسه فناوری ماساچوست (MIT) تصویر تاریکی از بازدهی موج سرمایهگذاری شرکتها در هوش مصنوعی مولد ترسیم میکند. براساس این گزارش اکثریت پروژههای آزمایشی شرکتها (۹۵ درصد) در این حوزه ناکام ماندهاند.