مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
هوش مصنوعی (به انگلیسی: Artificial intelligence) (به اختصار: AI)، هوشی است که توسط ماشینها ظهور پیدا میکند، در مقابل هوش طبیعی[الف] که توسط جانوران شامل انسانها نمایش مییابد. اما پیش از هرچیز باید این موضوع را دانست که کلمه هوش، نشان دهنده امکان استدلال است و اینکه آیا هوش مصنوعی میتواند به توانایی استدلال دست یابد یا خیر، خود موضوع اختلاف محققان است. کتابهای AI پیشرو، این شاخه را به عنوان شاخه مطالعه بر روی «عوامل هوشمند» تعریف میکنند: هر سامانهای که محیط خود را درک کرده و کنشهایی را انجام میدهد که شانسش را در دستیابی به اهدافش بیشینه میسازد.[ب] برخی از منابع شناخته شده از اصطلاح «هوش مصنوعی» جهت توصیف ماشینی استفاده میکنند که عملکردهای «شناختی» را از روی ذهن انسانها تقلید میکنند، همچون «یادگیری» و «حل مسئله»، با این حال این تعریف توسط محققان اصلی در زمینه AI رد شده است.[پ][۲][۳]
کاربردهای هوش مصنوعی شامل موتورهای جستجو پیشرفتهٔ وب (مثل گوگل و بینگ)، سامانه توصیهگر (که توسط یوتیوب، آمازون و نتفلیکس استفاده میشوند.)، فهم زبان انسانها (همچون سیری ، جمنای و آمازون الکسا)، خودروهای خودران (مثل تسلا)، هوش مصنوعی مولد یا خلاقیت محاسباتی (مثل چتجیپیتی یا تولید اثر هنری مانند دال-ئی و میدجرنی) تصمیمگیری خودکار و رقابت در بالاترین سطوح سامانههای بازی استراتژیک (همچون شطرنج و گو). با بیشتر شدن توانایی ماشینها، وظایفی که نیازمند «هوشمندی» هستند اغلب از تعریف AI برداشته میشود، پدیدهای که به آن اثر هوش مصنوعی گفته میشود. به عنوان مثال، فهم نوری کاراکتر را اغلب از چیزهایی که AI در نظر گرفته میشوند مستثنی میکنند، چرا که این فناوری تبدیل به فناوری عادی و روزمرهای شده است.[۴][۵][۶]
هوش مصنوعی در سال ۱۹۵۶ میلادی تبدیل به شاخهای آکادمیک شد و در سالهای پس از آن چندین موج خوشبینی را تجربه کرده و مجدد دچار امواج ناامیدی و کمبود بودجه شده (که به آن «زمستان AI» میگویند)، سپس فناوریهای جدیدی در پی آن آمده و موفقیت و بودجههای تحقیقاتی این حوزه مجدداً احیا گشتهاند. تحقیقات AI رهیافتهای متفاوتی را از زمان تأسیسش امتحان کرده و آنها را کنار گذاشته است، رهیافتهایی چون: شبیهسازی مغز، مدلسازی حل مسئله توسط مغز انسان، منطق صوری، بانکهای اطلاعاتی بزرگ دانش و تقلید رفتار جانوران. در اولین دهههای قرن ۲۱ میلادی، یادگیری ماشینی که شدیداً از آمار ریاضیاتی بهره میبرد در این حوزه غلبه داشت و این فناوری اثبات کرد که به شدت موفق است و به حل چندین مسئله چالشبرانگیز در صنعت و فضای آکادمیک کمک نمود.[۷][۸]
شاخههای مختلف تحقیقات هوش مصنوعی حول اهداف بهخصوصی متمرکز بوده و از ابزارآلات خاصی استفاده میکنند. اهداف سنتی تحقیقات AI شامل این موارد اند: استدلال، نمایش دانش، برنامهریزی، یادگیری، پردازش زبان طبیعی، ادراک و توانایی در جابجایی و دستکاری اشیاء.[ت] هوش جامع (توانایی حل مسائل دلخواه) در میان اهداف بلند مدت این حوزه است. جهت حل چنین مسائلی، محققان AI فنون حل مسئله وسیع و یکپارچهای را شامل این موارد به کار بستهاند: جستوجو و بهینهسازی ریاضیاتی، منطق صوری، شبکههای عصبی مصنوعی و روشهای مبنی بر آمار، احتمالات و اقتصاد. AI همچنین با حوزههایی چون علوم کامپیوتر، روانشناسی، زبانشناسی، فلسفه و بسیاری از حوزههای دیگر مرتبط است.[۹]
این شاخه بر این فرض بنا شده است که هوش انسانی «را میتوان به دقت توصیف نمود، به طوری که میتوان آن را توسط یک ماشین شبیهسازی نمود».[ث] این فرض بحثهای فلسفی را پیرامون ذهن و اخلاقیات خلق موجودات هوشمند برانگیخته است، موجوداتی که دارای هوش شبیه-انسان اند. این مسائل توسط افسانهها، داستانهای تخیلی و فلسفه از زمانهای باستان مورد کاوش واقع شدهاند. ادبیات علمی-تخیلی و آیندهپژوهی نیز پیشنهاد میدهند که AI با پتانسیل و قدرت عظیمی که دارد، ممکن است منجر به ایجاد ریسک وجودی برای بشریت گردد.
در یک توافق کمسابقه میان دولت ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ و دو غول تراشهسازی آمریکا، انویدیا و ایامدی، این دو شرکت ۱۵ درصد از درآمد حاصل از فروش تراشههای هوش مصنوعی خود به چین را به دولت پرداخت میکنند. این اقدام به نظر برای جلوگیری از ممنوعیت فروش تراشه به چین که یکی از بزرگترین بازارهای انویدیا با وجود محدودیتها است، صورت گرفته است.
ایلان ماسک، مدیرعامل xAI و مالک شبکه اجتماعی ایکس، روز دوشنبه اپل را به نقض قوانین ضدانحصار در رتبهبندی اپلیکیشن چتبات Grok متهم و تهدید کرد که علیه این شرکت فورا اقدام حقوقی انجام خواهد داد.
بزرگترین مانع برای رشد هوشمصنوعی، نبود زیرساخت سختافزاری توانبالا و پردازش قدرتمند بوده است. به گفته رئیس ستاد کاربردیسازی هوش مصنوعی، هرچند برخی زیرساختها در بخشهایی از دولت یا در بخش خصوصی وجود داشت اما تا الان به یک زیرساخت ملی با قدرت پردازش بالا دسترسی نداشتیم.
بامداد ۱۲ آوریل سال ۱۸۱۲، مردانی که هرروز روی ماشینهای جدید نساجی به کار مشغول بودند در یکی از شهرکهای نساجی انگلستان این بار با تفنگ و چوب و چماغ به سمت کارخانه میرفتند. کارگران معترض که به «لادایتها» (Luddite) شهرت داشتند، شیشههای کارخانه را شکستند و گلولههایی به درون کارخانه تاریک شلیک شد اما ویلیام کارترایت، مالک کارخانه آماده بود و نه ماشینهای این کارخانه نابود شدند و نه اعتراضاتی که پس از حدود یک سال به خشونت کشیده شده بود توانست مانع از بیکاری گسترده و کاهش حقوق کارکنان یکی از مهمترین صنایع آن زمان انگلستان شود. سرمایهداران با حمایت دولت پس از سرکوب اعتراضاتی که تا ۱۸۱۵ تقریبا فروکش کردند، تعداد بافندگان را از حدود دویست و چهل هزار نفر به شصت هزار نفر (همراه با کاهش شدید حقوق) کاهش دادند؛ تحولی که با فقر، بیکاری و حتی مرگ بسیاری از بافندگان همراه بود.
با وجود وعدههای اولیه برای سادهسازی تجربه کاربری، عرضه GPT-5 که قرار بود برای بهبود تجربه کاربری، در نقش یک مدل واحد کاربران را از انتخاب مدل بینیاز کند و خود بهترین گزینه را برای پاسخ در نظر بگیرد، اما به نظر این مدل هنوز نتوانسته جایگزین واحد و بیدردسری برای مدلهای پیشین شود و در نتیجه بازخورد کاربران، این شرکت بخش انتخابگر مدل را به چتبات محبوب بازگردانده است.
بودجه و زیرساختهای لازم برای توسعه هوش مصنوعی در ایران به درستی در اختیار کسبوکارهای این حوزه و بخش خصوصی قرار نمیگیرد. در واقع بخش خصوصی به جای حمایت شدن قربانی کشمکشهای سیاسی شده است. در حالی که کشورهای رقیب در منطقه با سرمایهگذاریهای میلیارد دلاری در این عرصه پیشتازی میکنند، رقابت غیرمنطقی دولت با بخش خصوصی در تولید محصولات هوش مصنوعی، مانع از اولویتبندی فعالیتهای شرکتها شده است. این در حالی است که فعالان این صنعت معتقدند؛ دولت در نقش سکوی حامی خدمات عمومی در سایه همافزایی و تقسیم وظایف با بخش خصوصی مسیر توسعه هوش مصنوعی را هموار کند.
معاون علمی رئیسجمهوری در رویداد آغاز فاز اول دستیار هوش مصنوعی دستگاههای اجرایی اعلام کرد که همکاری با دانشگاههایی که در پیشبرد پروژه به اهداف تعیین شده نرسند، متوقف خواهد شد و استمرار مشارکت وابسته به عملکرد قابل قبول است. به گفته معاون علمی رئیسجمهوری، تا الان ۱۰ الی ۱۲ شرکت دانشبنیان در پروژه سکوی ملی هوش مصنوعی همکاری را آغاز کردهاند.
گزارشها حاکی از آن است که کارکنان فعلی و سابق شرکت اوپنایآی قصد دارند حدود ۶ میلیارد دلار از سهام خود را به گروهی از سرمایهگذاران شامل سافتبانک، Thrive Capital و Dragoneer Investment Group واگذار کنند؛ معاملهای که ارزش این استارتآپ هوش مصنوعی را به ۵۰۰ میلیارد دلار میرساند.