مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
هوش مصنوعی (به انگلیسی: Artificial intelligence) (به اختصار: AI)، هوشی است که توسط ماشینها ظهور پیدا میکند، در مقابل هوش طبیعی[الف] که توسط جانوران شامل انسانها نمایش مییابد. اما پیش از هرچیز باید این موضوع را دانست که کلمه هوش، نشان دهنده امکان استدلال است و اینکه آیا هوش مصنوعی میتواند به توانایی استدلال دست یابد یا خیر، خود موضوع اختلاف محققان است. کتابهای AI پیشرو، این شاخه را به عنوان شاخه مطالعه بر روی «عوامل هوشمند» تعریف میکنند: هر سامانهای که محیط خود را درک کرده و کنشهایی را انجام میدهد که شانسش را در دستیابی به اهدافش بیشینه میسازد.[ب] برخی از منابع شناخته شده از اصطلاح «هوش مصنوعی» جهت توصیف ماشینی استفاده میکنند که عملکردهای «شناختی» را از روی ذهن انسانها تقلید میکنند، همچون «یادگیری» و «حل مسئله»، با این حال این تعریف توسط محققان اصلی در زمینه AI رد شده است.[پ][۲][۳]
کاربردهای هوش مصنوعی شامل موتورهای جستجو پیشرفتهٔ وب (مثل گوگل و بینگ)، سامانه توصیهگر (که توسط یوتیوب، آمازون و نتفلیکس استفاده میشوند.)، فهم زبان انسانها (همچون سیری ، جمنای و آمازون الکسا)، خودروهای خودران (مثل تسلا)، هوش مصنوعی مولد یا خلاقیت محاسباتی (مثل چتجیپیتی یا تولید اثر هنری مانند دال-ئی و میدجرنی) تصمیمگیری خودکار و رقابت در بالاترین سطوح سامانههای بازی استراتژیک (همچون شطرنج و گو). با بیشتر شدن توانایی ماشینها، وظایفی که نیازمند «هوشمندی» هستند اغلب از تعریف AI برداشته میشود، پدیدهای که به آن اثر هوش مصنوعی گفته میشود. به عنوان مثال، فهم نوری کاراکتر را اغلب از چیزهایی که AI در نظر گرفته میشوند مستثنی میکنند، چرا که این فناوری تبدیل به فناوری عادی و روزمرهای شده است.[۴][۵][۶]
هوش مصنوعی در سال ۱۹۵۶ میلادی تبدیل به شاخهای آکادمیک شد و در سالهای پس از آن چندین موج خوشبینی را تجربه کرده و مجدد دچار امواج ناامیدی و کمبود بودجه شده (که به آن «زمستان AI» میگویند)، سپس فناوریهای جدیدی در پی آن آمده و موفقیت و بودجههای تحقیقاتی این حوزه مجدداً احیا گشتهاند. تحقیقات AI رهیافتهای متفاوتی را از زمان تأسیسش امتحان کرده و آنها را کنار گذاشته است، رهیافتهایی چون: شبیهسازی مغز، مدلسازی حل مسئله توسط مغز انسان، منطق صوری، بانکهای اطلاعاتی بزرگ دانش و تقلید رفتار جانوران. در اولین دهههای قرن ۲۱ میلادی، یادگیری ماشینی که شدیداً از آمار ریاضیاتی بهره میبرد در این حوزه غلبه داشت و این فناوری اثبات کرد که به شدت موفق است و به حل چندین مسئله چالشبرانگیز در صنعت و فضای آکادمیک کمک نمود.[۷][۸]
شاخههای مختلف تحقیقات هوش مصنوعی حول اهداف بهخصوصی متمرکز بوده و از ابزارآلات خاصی استفاده میکنند. اهداف سنتی تحقیقات AI شامل این موارد اند: استدلال، نمایش دانش، برنامهریزی، یادگیری، پردازش زبان طبیعی، ادراک و توانایی در جابجایی و دستکاری اشیاء.[ت] هوش جامع (توانایی حل مسائل دلخواه) در میان اهداف بلند مدت این حوزه است. جهت حل چنین مسائلی، محققان AI فنون حل مسئله وسیع و یکپارچهای را شامل این موارد به کار بستهاند: جستوجو و بهینهسازی ریاضیاتی، منطق صوری، شبکههای عصبی مصنوعی و روشهای مبنی بر آمار، احتمالات و اقتصاد. AI همچنین با حوزههایی چون علوم کامپیوتر، روانشناسی، زبانشناسی، فلسفه و بسیاری از حوزههای دیگر مرتبط است.[۹]
این شاخه بر این فرض بنا شده است که هوش انسانی «را میتوان به دقت توصیف نمود، به طوری که میتوان آن را توسط یک ماشین شبیهسازی نمود».[ث] این فرض بحثهای فلسفی را پیرامون ذهن و اخلاقیات خلق موجودات هوشمند برانگیخته است، موجوداتی که دارای هوش شبیه-انسان اند. این مسائل توسط افسانهها، داستانهای تخیلی و فلسفه از زمانهای باستان مورد کاوش واقع شدهاند. ادبیات علمی-تخیلی و آیندهپژوهی نیز پیشنهاد میدهند که AI با پتانسیل و قدرت عظیمی که دارد، ممکن است منجر به ایجاد ریسک وجودی برای بشریت گردد.
امارات متحده عربی در راستای تمرکز هرچه بیشتری بر فناوریهای نوین، از سال تحصیلی ۲۰۲۶-۲۰۲۵، آموزش هوش مصنوعی را به طور رسمی وارد برنامه درسی مدارس دولتی خواهد کرد. این برنامه آموزشی تمامی مقاطع تحصیلی از مهدکودک تا پایه دوازدهم را در بر میگیرد.
در حالی که شرکتهای فناوری و کاربران سراسر جهان به طور فزایندهای از چتباتها و ابزارهای هوش مصنوعی برای انجام وظایف مختلف استفاده میکنند، گزارشی جدید نشان میدهد که نسل جدید مدلهای هوش مصنوعی نهتنها دقیقتر نشدهاند، بلکه در مواردی خطاهای بیشتری دارند. این پدیده که به توهم یا هذیانگویی (hallucination) معروف است، به عنوان یکی از بزرگترین چالشهای حال حاضر هوش مصنوعی شناخته میشود.
در پی افزایش انتقادات و فشارهای حقوقی، شرکت اوپنایآی، خالق پرآوازهی مدلهای زبانی مانند ChatGPT، میگوید برنامهی پیشین خود برای تبدیل کامل به یک نهاد انتفاعی را کنار گذاشته و کنترل نهایی را در دست نهاد مادر عامالمنفعه حفظ خواهد کرد. این تصمیم به طور بالقوه قدرت اجرایی مدیرعامل شرکت، سم آلتمن، را محدود میکند و نشاندهندهی چرخشی قابل توجه در مسیر این شرکت است.
نقشه راه اینترنت اشیا که بیش از ۸ سال از تدوین آن میگذرد در حال حاضر با چالشهایی روبهرو است که کمبود زیرساخت، اصلیترین آن است. فعالان این حوزه معتقدند ورود فناوریهای جدید مثل هوشمصنوعی، الزام بازنگری در این سند را بهوجود آورده است. اهمیت این سند به حدی است که بسیاری آن را به عنوان موتور محرک هوشمندسازی در بخشهای مختلف صنعتی معرفی کردند.
در دو سال گذشته، «مهندسی پرامپت» (Prompt Engineering) به عنوان یکی از مشاغل نوظهور و پرهیاهو در صنعت فناوری معرفی خبرساز شده است. اما طبق گزارشی از فستکمپمانی، این عنوان شغلی حالا تقریبا از میان رفته و تنها به یکی از مهارتهای معمول در حوزه هوش مصنوعی تبدیل شده است. این گزارش نشان میدهد که چطور حالا این مهارت نه به عنوان یک شغل بلکه به پیشنیازی برای تمام جایگاههای فناواری تبدیل شده و هوش مصنوعی چطور بازار برخی مشاغل را رونق بخشیده و از تب و تاب برخی دیگر کاسته است.
فعالان و متخصصان صنایع بزرگ و سنتی معتقدند؛ ساختارهای سلسلهمراتبی گذشته دیگر پاسخگوی نیازهای صنعت امروز نیستند و معماری سیستمها باید به سمت ساختارهای هوشمند و متصل حرکت کند. در عصر تحول دیجیتال، صرفاً اتصال فناوریهای عملیاتی (OT) و اطلاعاتی (IT) کافی نیست؛ آنچه اهمیت دارد، درهمتنیدگی این دو لایه بهگونهای است که بتوانند به شکلی یکپارچه عمل کرده و ارزش افزوده واقعی ایجاد کنند.
شرکت اوپنآیآی انتظار دارد که تا سال ۲۰۳۰ سهم مایکروسافت، بزرگترین سرمایهگذار و شرکت خود، از درآمد شرکت را به سطحی پایینتر از نرخ فعلی کاهش دهد.
گزارشی تکان دهنده از 404 Media میگوید هوش مصنوعی گراک (Grok) ایلان ماسک که به ابزاری با محدودیتهای پایین شهرت دارد در شبکه اجتماعی ایکس برای دستکاری کردن تصاویری که زنان در این پلتفرم منتشر میکنند استفاده شده است. با اینکه گراک از برهنهسازی کامل با اشاره به سیاستهای استفاده خود خودداری میکند اما پذیرش درخواستها در همین سطح نیز به سو استفاده متعدد و نگرانی بسیاری منجر شده است.