مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
هوش مصنوعی (به انگلیسی: Artificial intelligence) (به اختصار: AI)، هوشی است که توسط ماشینها ظهور پیدا میکند، در مقابل هوش طبیعی[الف] که توسط جانوران شامل انسانها نمایش مییابد. اما پیش از هرچیز باید این موضوع را دانست که کلمه هوش، نشان دهنده امکان استدلال است و اینکه آیا هوش مصنوعی میتواند به توانایی استدلال دست یابد یا خیر، خود موضوع اختلاف محققان است. کتابهای AI پیشرو، این شاخه را به عنوان شاخه مطالعه بر روی «عوامل هوشمند» تعریف میکنند: هر سامانهای که محیط خود را درک کرده و کنشهایی را انجام میدهد که شانسش را در دستیابی به اهدافش بیشینه میسازد.[ب] برخی از منابع شناخته شده از اصطلاح «هوش مصنوعی» جهت توصیف ماشینی استفاده میکنند که عملکردهای «شناختی» را از روی ذهن انسانها تقلید میکنند، همچون «یادگیری» و «حل مسئله»، با این حال این تعریف توسط محققان اصلی در زمینه AI رد شده است.[پ][۲][۳]
کاربردهای هوش مصنوعی شامل موتورهای جستجو پیشرفتهٔ وب (مثل گوگل و بینگ)، سامانه توصیهگر (که توسط یوتیوب، آمازون و نتفلیکس استفاده میشوند.)، فهم زبان انسانها (همچون سیری ، جمنای و آمازون الکسا)، خودروهای خودران (مثل تسلا)، هوش مصنوعی مولد یا خلاقیت محاسباتی (مثل چتجیپیتی یا تولید اثر هنری مانند دال-ئی و میدجرنی) تصمیمگیری خودکار و رقابت در بالاترین سطوح سامانههای بازی استراتژیک (همچون شطرنج و گو). با بیشتر شدن توانایی ماشینها، وظایفی که نیازمند «هوشمندی» هستند اغلب از تعریف AI برداشته میشود، پدیدهای که به آن اثر هوش مصنوعی گفته میشود. به عنوان مثال، فهم نوری کاراکتر را اغلب از چیزهایی که AI در نظر گرفته میشوند مستثنی میکنند، چرا که این فناوری تبدیل به فناوری عادی و روزمرهای شده است.[۴][۵][۶]
هوش مصنوعی در سال ۱۹۵۶ میلادی تبدیل به شاخهای آکادمیک شد و در سالهای پس از آن چندین موج خوشبینی را تجربه کرده و مجدد دچار امواج ناامیدی و کمبود بودجه شده (که به آن «زمستان AI» میگویند)، سپس فناوریهای جدیدی در پی آن آمده و موفقیت و بودجههای تحقیقاتی این حوزه مجدداً احیا گشتهاند. تحقیقات AI رهیافتهای متفاوتی را از زمان تأسیسش امتحان کرده و آنها را کنار گذاشته است، رهیافتهایی چون: شبیهسازی مغز، مدلسازی حل مسئله توسط مغز انسان، منطق صوری، بانکهای اطلاعاتی بزرگ دانش و تقلید رفتار جانوران. در اولین دهههای قرن ۲۱ میلادی، یادگیری ماشینی که شدیداً از آمار ریاضیاتی بهره میبرد در این حوزه غلبه داشت و این فناوری اثبات کرد که به شدت موفق است و به حل چندین مسئله چالشبرانگیز در صنعت و فضای آکادمیک کمک نمود.[۷][۸]
شاخههای مختلف تحقیقات هوش مصنوعی حول اهداف بهخصوصی متمرکز بوده و از ابزارآلات خاصی استفاده میکنند. اهداف سنتی تحقیقات AI شامل این موارد اند: استدلال، نمایش دانش، برنامهریزی، یادگیری، پردازش زبان طبیعی، ادراک و توانایی در جابجایی و دستکاری اشیاء.[ت] هوش جامع (توانایی حل مسائل دلخواه) در میان اهداف بلند مدت این حوزه است. جهت حل چنین مسائلی، محققان AI فنون حل مسئله وسیع و یکپارچهای را شامل این موارد به کار بستهاند: جستوجو و بهینهسازی ریاضیاتی، منطق صوری، شبکههای عصبی مصنوعی و روشهای مبنی بر آمار، احتمالات و اقتصاد. AI همچنین با حوزههایی چون علوم کامپیوتر، روانشناسی، زبانشناسی، فلسفه و بسیاری از حوزههای دیگر مرتبط است.[۹]
این شاخه بر این فرض بنا شده است که هوش انسانی «را میتوان به دقت توصیف نمود، به طوری که میتوان آن را توسط یک ماشین شبیهسازی نمود».[ث] این فرض بحثهای فلسفی را پیرامون ذهن و اخلاقیات خلق موجودات هوشمند برانگیخته است، موجوداتی که دارای هوش شبیه-انسان اند. این مسائل توسط افسانهها، داستانهای تخیلی و فلسفه از زمانهای باستان مورد کاوش واقع شدهاند. ادبیات علمی-تخیلی و آیندهپژوهی نیز پیشنهاد میدهند که AI با پتانسیل و قدرت عظیمی که دارد، ممکن است منجر به ایجاد ریسک وجودی برای بشریت گردد.
بهرهوری بالا، پایداری بیشتر و کاهش هزینهها در حوزه انرژی از نتایج استفاده از هوش مصنوعی به شمار میرود. مدیرعامل مخابرات ایران به کارگیری هوش مصنوعی در مدیریت انرژی را یک راهکار نوآورانه و ضروری برای مواجهه با بحرانهای انرژی و تغییرات اقلیمی عنوان کرد.
عرضه مدل R1 شرکت چینی دیپسیک بیشتر از یک هفته است که توفانی در جهان فناوری به پا کرده است، توفانی که حتی حدود یک هزار میلیارد دلار برای بازار سهامی آمریکا هزینه داشت و بسیاری را به تجدیدنظر در مورد آینده صنعت هوش مصنوعی و توجیه هزینههای میلیارددلاری شرکتهای این صنعت وا داشت.
بزرگترین استارتآپ هوش مصنوعی جهان که حالا با رقابت تازهای از سمت شرکت چینی دیپسیک روبرو است روزهای شلوغی را پشت سر میگذارد و حالا پس از عرضه ChatGPT Gov برای آژانسهای دولتی، همکاری با آزمایشگاههای ملی آمریکا و عرضه مدل o3-mini، جدیدترین نسخه مدلهای استدلالگر خود، به سراغ ابزاری ویژه پژوهش و تحقیق آنلاین رفته است. پست وبلاگی اوپنایآی نشان میدهد که این ابزار Deep Research امتیاز ابزارهای این شرکت در آزمون «امتحان آخر بشریت» را تا دو برابر افزایش میدهد.
موسس آکادمی آیولرن در دومین سالگرد تاسیس این آکادمی به لزوم یادگیری فناوریهای مرتبط با هوش مصنوعی توسط دانشجویان این حوزه برای به اجرا رساندن طرحهای این فناوری و ورود آنها به بازار کار تاکید کرد.
گزارشی از بلومبرگ نشان میدهد که با وجود رشد سریع هوش مصنوعی در سالهای اخیر و استفاده روزافزون از ابزارهای هوش مصنوعی مولد، دادهای اقتصادی نشانی از افزایش محسوس بهرهوری در سطح کلان ندارند. این گزارش نشان میدهد که از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ با وجود افزایش بهرهوری سالانه در آمریکا، نرخ رشد بسیار کمتر از دوران رونق اینترنت در دهه ۹۰ است. بلومبرگ همچنین سه سناریو برای آینده این فناوری و تاثیر آن بر اقتصاد و آینده جهان را به نقل از موسسات و متخصصان این حوزه نقل میکند.
گزارشی از فایننشال تایمز میگوید شرکت هوش مصنوعی انتروپیک، استارتآپ تحت حمایت گوگل و آمازون، ترفند جدیدی را برای جلوگیری از تولید محتوای خطرناک در مدلهای خود توسعه داده است. تولید محتوای مخرب و جیلبریک یا دور زدن محدودیتها یکی از چالشهای امروز شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی و انتروپیک به عنوان یکی از پیشتازان حوزه امنیت هوش مصنوعی تمرکز ویژهای بر این بخش دارد.
گزارشی از CNBC میگوید گوگل با بروزرسانی «AI Principles» یا اصول هوش مصنوعی، تعهدی که پیشتر مانع از بکارگیری هوش مصنوعی برای کاربردهای خطرناک از جمله سلاح و نظارت میشد را حذف کرده است. این شرکت پیش از این به دلیل همکاری با دولت و ارتش اسرائیل با انتقادات شدیدی روبرو شد که در نهایت به اخراج ۵۰ کارمند شرکت منجر شد و چندی پیش بحث درمورد بعضی از موضوعات سیاسی را ممنوع کرد.
پژوهشگران هوش مصنوعی دانشگاه استنفورد و دانشگاه کالیفرنیا میگویند مدل «استدلالگر» S1 را با کمتر از ۵۰ دلار هزینه رایانش ابر آموزش دادهاند و این مدل از لحاظ عملکردی با مدلهای پیشتاز استدلالمحور از جمله o1 اوپنایآی و R1 شرکت دیپسیک رقابت میکند.