وقایع تاریخی را هرچقدر در کتابها و اسناد جستوجو کنیم، برای قضاوت عینیتر شاید بهتر است به سراغ شاهدان وقایع که امروز تاریخ شفاهی میهن ما هستند برویم؛ کسانی که روایتشان از حوادث بخش مهمی از تحلیل ما برای نتیجهگیری نهایی و رسیدن به منطقی در راستای فهم دقیق تاریخ است، کودتای آمریکاییانگلیسی 28 مرداد که مرگ جوانههای آزادی در ایران بود، بهعنوان نقطه غمانگیزی در تاریخ ما یاد میشود که پسازآن خوی ددمنشانه شاه نیز با سرکوب و اعدام مخالفانش عیان شد و تأسیس ساواک بهعنوان بازوی سرکوب او به این روند کمک کرد. به گفته بسیاری از انقلابیون، کودتای 28مرداد و فضای پسازآن یکی از علل مهم خشم عمومی و پایهای برای انقلاب57 شد.
شصتوهفتسال بعد از کودتا با محمدمهدی عبدخدایی، رهبر فداییان اسلام و از همراهان نواب صفوی گفتوگو کردیم که با حافظه قدرتمند خود چهرهای نامآشنا درزمینه روایتهای تاریخی است. او ضمن مطالعه دقیق تاریخ معاصر ایران یکی از شاهدان عینی وقایع نیز بوده است. عبدخدایی سالهای زیادی متهم به ترور دکتر حسین فاطمی بود، اما به گفته او دکتر فاطمی با استناد به کیف گلولهخوردهاش که در موزه وزارت خارجه نگهداری میشود تمارض به ترور کرده است. عبدخدایی ضمن احترام برای مصدق بهعنوان یک چهره ملی و غیروابسته به خارجی، او را دیکتاتوری در پناه قانون میداند.