کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو

آبتین گلکار
نحراف‌های تاریخی همراه می‌شود که ریتم داستانی را کند می‌کنند. همچنین نثر رادیشف عمدا به سبکی فاخر و پیچیده نوشته شده و از ساختارهای نحوی متأثر از زبان اسلاوی کلیسایی بهره می‌گیرد. این ویژگی هرچند به متن لحنی جدی و خطابه‌گونه می‌بخشد، اما ممکن است برای خوانندگان معاصر دشوار و کم‌دسترس باشد. با این همه، ارزش ادبی و تاریخی «سفر از سن‌پترزبورگ به مسکو» بسیار فراتر از محدودیت‌های سبکی آن است. این کتاب یکی از نخستین نمونه‌های نقد اجتماعی صریح در ادبیات روسیه محسوب می‌شود و انتشار آن واکنش شدید حکومت را برانگیخت؛ به‌گونه‌ای که رادیشف به فرمان کاترین کبیر به سیبری تبعید شد. اهمیت پایدار اثر در آن است که ادبیات را به ابزاری برای نقد ساختارهای قدرت تبدیل می‌کند و زمینه‌ی فکری مهمی برای سنت انتقادی نویسندگان بعدی روسیه فراهم می‌آورد. از این رو، این کتاب نه‌تنها سندی تاریخی از عصر روشنگری روسی است، بلکه نمونه‌ای ماندگار از پیوند ادبیات و اندیشه‌ی اجتماعی نیز به شمار می‌آید.