فکرش را بکنید سیوسهپل اصفهان را ببرند تهران! یا تختجمشید را از شیراز منتقل کنند! یا یک روز برسد که آرامگاه فردوسی در توس نباشد و دوستدارانش قرار باشد جایی دیگر مزارش را زیارت کنند! حتما میگویید ناممکن است؛ چون میراث فرهنگی و داشتههای یک شهر را نمیشود به جای دیگری انتقال داد! همانطور که این روزها حتی میراث ناملموس یک خطه را به نام آن ثبت میکنند و در پاسداشت و نگهداریاش میکوشند.
اصفهان اما در حافظه بسیار نزدیکش و دقیقا در زمانهای که همه سنگ تاریخ را بر سینه میزنند، یکی از ارزشمندترین داراییها و میراثش را از دست داد! میراثی که دستکمی از زایندهرودش ندارد و با ازدستدادن آن، رود جاری در رگهای آگاهی و تاریخی شهر چند سالی است خشکیده و به جای دیگری منتقل شده است.
آرشیو مطبوعات، نشریات و روزنامههای قدیمی کتابخانه ابنمسکویه ازجمله آرشیوهای غنی جراید و مجلههای منتشرشده کشور در 200 سال اخیر بوده است. این آرشیو، سال 1360 با هدف دسترسی آسانتر محققان به منابع موردنیاز آنها به روزنامهها و نشریههای کتابخانه قدیمی فرهنگ اصفهان بنیان نهاده شد. زهرا خمسه و فروغالزمان نوری، دو کتابدار دلسوز اصفهان بودند که درنتیجه تلاش مشترکشان، نسخههای قدیمی روزنامهها و مجلههای آرشیو گردآوری شد. 700 عنوان روزنامه پیش از انقلاب اسلامی (1301 تا 1357) را خانم نوری جمعآوری کرد. نشریههای پس از انقلاب را نیز خانم خمسه جمعآوری و فهرستنویسی کرد.
خانم خمسه همان زمان درباره این آرشیو به خبرگزاری ایبنا گفته است: نشریههای موجود در این مرکز سه مقطع تاریخی (قاجار، پهلوی اول و دوم، قبل از انقلاب و جمهوری اسلامی) را در بر میگیرد و همین جمله کافی است تا قدر و قیمت آن را درک کنیم. این آرشیو اما در 1386 و با افتتاح کتابخانه صائب با وعده استقرار در فضای بزرگتر و با خدماتدهی بالاتر به آنجا منتقل شد تا پاییز 96 که انتشار خبر انتقال آرشیو مطبوعات صائب اصفهان به تهران کام اهل آگاهی و دلسوختگان فرهنگی را تلخ کرد. این آرشیو محل رجوع مداوم و خانه دوم پژوهشگران و اهالی تحقیق استان اصفهان و کشور بود؛ چه در زمانی که در کتابخانه ابنمسکویه نگهداری میشد و چه بعدا که به کتابخانه عمومی صائب آمد.
اصل ماجرا این بود که مسئولان ارشاد وقت اصفهان، آرشیو و گنجینه گرانبهای مطبوعات صائب را به این دلیل که توانایی نگهداریاش را نداشتند، به سازمان اسناد و کتابخانه ملی شعبه اصفهان منتقل کردند که آن زمان در ساختمانی کوچک در خیابان استانداری و کوچه پشت مطبخ قرار داشت. سازمان اسناد هم با این استدلال که فضای کافی برای نگهداری این مجموعه ندارد، آن را بهشرط مرمت و بازگرداندن مجدد به اصفهان با تأمین فضای موردنیاز به سازمان اسناد و کتابخانه ملی تهران منتقل کرد.
طبق قولهای اولیه حبیب رضا ارزانی، مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اصفهان در آن زمان و مختار باقری، رئیس وقت سازمان اسناد اصفهان قرار بر برگشت این آرشیو با فراهمشدن جای تازه و داشتن تدابیری برای نگهداری درست و همچنین تهیه نسخه دیجیتال از آن برای استفاده آسانتر و جلوگیری از تخریبهای احتمالی مطرح شد.
باوجوداین اخبار نگرانکننده مبنی بر انتقالنیافتن آرشیو مطبوعات صائب به اصفهان و خارج از دسترس ماندن آن برای پژوهشگران ادامه داشت؛ تا اینکه در آذرماه 98 مسعود کثیری، مدیر وقت مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه اصفهان، خبر خوش بازگشت آرشیو مطبوعات اصفهان را اعلام کرد و از امضای تفاهمنامهای بین سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان و مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه اصفهان سخن گفت که هشت کامیون روزنامه از زمان ناصرالدینشاه به بعد به اصفهان برگردانده شد. او به اعلام آمادگی این مرکز برای واگذاری مالکیت این اسناد به شهرداری اصفهان اشاره کرد؛ به شرطی که هیچوقت دیگر، شاهد انتقال این اسناد به بیرون از شهر اصفهان نباشیم.
اما بعد از گذشت یک سال از خبر انتقال آرشیو مطبوعات صائب به اصفهان که در اختیار کتابخانه مرکزی شهرداری قرار گرفت و بعد از جداسازی و تفکیک آن برای ارائه، مشخص شد برخی از عناوین نایاب، ارزشمند و بینظیر این آرشیو همچنان برگردانده نشده و تنها بخشی از آن به اصفهان منتقل شده و ممکن است در پیگیریهای بعدی صرفا نسخه دیجیتال آن به اصفهان برگردد. «اصفهانزیبا» از زمان انتشار این خبر در تاریخهای مختلف و گزارشهای متوالی، سرنوشت این آرشیو را پیگیری کرده است و حالا در ادامه مسیر، پای صحبتهای محمدرضا کشانی، مدیر کتابخانه مرکزی اصفهان، نشستهایم.