در بین افراد بالای 65 سال از هر 10 نفر حدود 2 نفر به اختلال شناختی خفیف (mild cognitive impairment) مبتلا میشوند، یعنی شاهد تغییر قابلتوجهی در قدرت توجه، تواناییهای حل مسئله و وضعیت حافظه خود هستند. عواملی که باعث ابتلای افراد به این اختلال میشوند، تااندازهای با تغییرات مغزیِ عامل زوال عقل یا دِمانس مشترک هستند. اگرچه اختلال شناختی خفیف در اغلب موارد تأثیر کمی بر زندگی افراد میگذارد اما 5 تا 10 درصد از کسانی که دچار این اختلال شدهاند، متعاقباً به زوال عقل مبتلا میشوند.
اینکه چرا فقط برخی از افرادِ مبتلا به اختلال شناختی خفیف متعاقباً گرفتار زوال عقل هم میشوند، مدتهاست که برای دانشمندان معمایی سربهمهر باقی مانده است؛ اما اخیراً پژوهشی در دانشگاه کلمبیا انجام شده که توانسته از برخی عوامل مؤثر در احتمال ابتلای افراد به اختلال شناختی خفیف پرده بردارد؛ بنابراین ممکن است یافتههای این مطالعه سرنخی دراینباره نیز به دست دهد که چه کسانی ریسک بالاتری برای ابتلا به زوال عقل دارند.
در جریان این مطالعه 2903 فرد 65 سال به بالا مورد آمایش قرار گرفتند و عملکرد مغزی آنها به مدت 9 سال پیگیری شد. برای تشخیص اختلال شناختی در این افراد ابتدا عدم ابتلای آنها به زوال عقل آزمایش و تأیید شد. پسازآن نیز عملکردشان در یک آزمون حافظه موردسنجش قرار گرفت و از آنها خواسته شد که هرگونه اشکال در اجرای برخی وظایف روزانه (مثلاً استفاده از تلفن همراه) را گزارش کنند.
در ابتدای این مطالعه عملکرد مغزی تمام شرکتکنندگان عادی بود. در مطالعه تکمیلی که شش سال بعد انجام شد، عملکرد شناختی 1805 نفر از شرکتکنندگان همچنان عادی بود، 752 نفر به اختلال شناختی خفیف و 301 نفر هم به زوال عقل مبتلا شده بودند. پسازآن پژوهشگران مطالعات خود را به مدت سه سال دیگر روی گروه مبتلایان به اختلال شناختی ادامه دادند.
ازآنجاکه پس از گذشت چند سال امکان دسترسی به برخی از شرکتکنندگان وجود نداشت، پژوهشگران توانستند مطالعات خود را تنها روی 480 نفر از اعضای گروه اصلی مبتلایان به اختلال شناختی خفیف ادامه دهند. درحالیکه 142 نفر از این افراد همچنان اختلال شناختی خفیف داشتند، 62 نفر از آنها حالا به زوال عقل مبتلا شده بودند. علاوه بر این، نشانههای اختلال شناختی خفیف، دیگر در 276 نفر از اعضای این گروه دیده نمیشد. این مسئله نشان میدهد که اختلال شناختی خفیف همواره به زوال عقل ختم نمیشود و لزوماً دائمی هم نیست.
بیایید ابتدا به عواملی که میتوانند ریسک ابتلا به اختلال شناختی خفیف را پایین بیاورند، نگاهی بیندازیم.