به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، کتاب «گزارشی از سابقه تاریخی و اوضااع کنونی حوزه علمیه مشهد» سال ۱۳۴۶ به قلم حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، تدوین اما تیرماه ۱۳۶۵ به همت کنگره جهانی حضرت رضا (ع) و مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی در ۱۴۰ صفحه رقعی و شمارگان ۵۰۰۰ نسخه منتشر شد.
بنابر روایت ایبنا، درباره چرایی نگارش این اثر در مقدمه شرح داده شده است: «اندیشهی گردآوری یادداشتهایی که به نگارش این جزوه انجامید، در سال ۱۳۴۶ هـ.ش و با اصرار و پیگیری دوستی از دانشجویان مؤسسهی علوم اجتماعی (وابسته به دانشگاه تهران) پدید آمد.»
«این اوراق رنجنامهی خاموش قشری مظلوم و مستضعف [روحانیت مشهد در زمان طاغوت] است. قشری و جامعهای که آن روز با همهی تنگدستی و قناعت، یک لحظه از چشم انتقامجوی و بهانهطلب دستگاه جبار دور نبود. گویی همهی توان و قدرت بازوی سیاستهای حاکم باید بر این موجود مستضعف و پاکدل و سرشار از صفا و ایمان آزموده میشد. […] بر حوزه علمیه از همه سو باران بلا و محنت بر آن میبارید. فقر و نیازتاریخ ۱۲۷۷ه .ق وقف شده است. در سال ۱۳۰۳ه .ق. نصرتالملک علیمردانخان تیموری ۲۰۰ جلد کتاب چاپی و خطی وقف این کتابخانه کرده است.
این کتابخانه نیز براثر بیمبالاتی و عدم اعتنای متصدیان امر، بمرور دستخوش تاراج موریانه و افراد موریانهصفت شده و بسیاری از کتب آن از دست رفته است. فعلاً کتابخانه مدرسه خیراتخان در حدود ٤٠٠ جلد کتاب خطی و چاپی دارد ولی نه فهرستی دارد و نه وضع مرتبی برای استفاده طلاب. برخی دیگر از مدارس مشهد نیز مانند مدرسه دو درب (۱۳)، مدرسه سلیمانخان، مدرسه حاج حسن (١٤) و…. کتابخانههایی دارند که اغلب نه متصدی معین و دلسوزی دارد و نه فهرستی لااقل برای شناختن کتب آنها و لذا روز بروز، رو به تحلیل میروند.
٤ – کتابخانه مدرسه عباسقلیخان
این کتابخانه سابقه تاریخی ندارد و در سال ١٣٣٤هـ . ش با ۲۰۰ جلد کتاب وقفی چاپی و خطی تاسیس گردید از سال ١٣٤٣هـ . ش به همت طلاب خاوری ساکن آن مدرسه، رونقی به کتابخانه داده شد، قراءت خانهای برای آن ایجاد گردید و کتابخانه قفسهبندی شد و موجودی کتب به ۱۵۰۰ جلد بالغ گشت. اکنون این کتابخانه مورد استفاده طلاب آن مدرسه و همه مراجعین است امانت گرفتن کتاب از این کتابخانه مخصوص اهل علم است.