اقتصاد۲۴- در شرایطی که ایران با استفاده از تجربه صادرات غیرنفتی در دو سال ابتدایی تحریمهای ترامپ، به دنبال افزایش فعالیتهای تجاری در سال ۱۳۹۹، شیوع ناگهانی ویروس کرونا در ایران و تمامی نقاط جهان، این برنامه بر هم ریخت و با محدودیتهایی که دولتها در مسیر تردد و مرزهایشان قرار دادند، بخش مهمی از تجارت خارجی در ماههای ابتدایی سال قبل یا متوقف شد یا به کندی پیشرفت.
هرچند در ماههای بعد جهان تلاش کرد اقتصاد را همزمان با کرونا ادامه دهد و تحت تاثیر همین تغییر رویه بخشی از فعالیتها از سرگرفته شد، اما در نهایت، میانگین آمار تجارت جهانی افت قابل توجهی را به ثبت رساند و در این میان آمار ایران نیز مستثنی نبود.
در کنار کرونا، تداوم تحریمها نیز باعث شد شرایط برای تجارت خارجی ایران دشوارتر شود، زیرا تحت تاثیر این ویروس، سفرهای هیئتهای تجاری نیز به حداقل رسید و به همین دلیل بازاریابی سنتی تاجران ایرانی و البته جابجایی ارز با دور زدن تحریمها نیز دشوار شد، با این وجود در سال گذشته نیز تجارت خارجی ایران حیات خود را ادامه داد و هرچند در قیاس با سالهای قبل افت در صادرات و واردات قطعی بود، اما لااقل بخشی از نیازهای مهم کشور تامین شد.
آمارهای رسمی منتشر شده از تجارت خارجی ایران در سال گذشته نشان میدهد که جز چین به عنوان اصلیترین صادرکننده و واردکننده کالا از ایران، بخش مهمی از تجارت خارجی کشور در میان ۱۵ کشور همسایه و منطقه انجام شده است.
ایران با ۱۵ کشور امارات متحده عربی، افغانستان، ارمنستان، آذربایجان، بحرین، عراق، کویت، قزاقستان، عمان، پاکستان، قطر، روسیه، ترکیه، ترکمنستان وعربستان سعودی دارای مرزهای آبی وخاکی است و میزان تجارت خارجی کشور با کشورهای همسایه در سال گذشته ۸۲ میلیون و ۵۳۵ هزار و ۳۸۹ تن انواع کالا برابر با ۳۶ میلیارد و ۵۰۲ میلیون و ۳۱۵ هزارو ۸۶۹ دلار بوده است که ۵۶ درصد وزن و حدود ۵۰ درصد کل تجارت با دنیا را شامل میشود.
در میان مقاصد اصلی صادراتی، چین همچنان با واردات بیش از ۲۵ درصد از کل صادرات ایران بیشترین فعالیت را داشته، اما پس از چین همسایه غربی ایران، عراق قرار دارد. عراق که در برههای از سال قبل حتی جایگاه چین را نیز در این آمار گرفت، در سالهای گذشته همواره به عنوان یکی از مقاصد اصلی صادراتی ایران مطرح بوده و تنوع کالایی قابل توجهی را نیز برای یک بازار صادراتی به خود اختصاص داده است.
در سال ۱۳۹۹، بیشترین حجم صادرات کشورمان به عراق بوده است با ۲۵ میلیون و ۶۷۰ هزارو ۳۹۲ تن وبه ارزش ۷ میلیاردو ۴۴۸ میلیون و ۴۳۱ هزارو ۶۷۳ دلار. ضمن آنکه کمترین حجم صادرات را هم به بحرین داشته ایم که برابر با هشت میلیون و ۴۷۳ هزارو ۷۰۴ دلار بوده است. با توجه به اختلاف نظرهای سیاسی ایران با بحرین و عربستان سعودی و همچنین شرایط جنگی کشورهایی مانند یمن یا اوضاع نابسمان سالهای قبل کشورهایی مانند سوریه، این کشورهای حاضر در منطقه، سهم محدودی از کل تجارت خارجی ایران را به خود اختصاص میدهند.