اقتصاد۲۴-مرجان فقیه نصیری در مورد روند تجاری ایران در دهه ۹۰ اظهار کرد: مطابق گزارش رسمی گمرک، ارزش تجارت خارجی کشور در بخشهای صادرات غیرنفتی و واردات از ۱۰۵.۹ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۰ با کاهش متوسط سالانه ۳.۹ درصد، به ۷۳.۹ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۹ رسیده است؛ بنابراین طی این دوره ده ساله شاهد انقباض در تجارت خارجی کشور بودهایم که با اهداف و برنامههای کلان کشور در زمینه افزایش تجارت در راستای رشد اقتصادی همخوانی ندارد.
وی افزود: علیرغم روند کلی کاهشی تجارت کشور، این متغیر طی دهه اخیر همواره با نوسانات و فراز و فرودهایی بسته به نوع تکانهها در سطح بین الملل به ویژه کاهش و یا افزایش سایه تحریم بر اقتصاد کشور همراه بوده است؛ به عنوان مثال تشدید تحریمها از سال ۱۳۹۰ باعث افت شدید در صادرات محصولات عمده مانند مــواد و محصولات شیمیایی و پتروشیمی، فرآوردههای نفتی و خشکبار شد و همچنین محدودیت در واردات بدلیل مشکلات ارزی در مجموع باعث شد سطح تجارت خارجی کشور در سال ۱۳۹۴ و پیش از اجرایی شدن برجام به ۸۳.۹ میلیارد دلار برسد که پایینترین سطح تجارت در مقایسه با پنج سال قبل از آن بوده است.
فقیه نصیری در ادامه اضافه کرد: در مقابل این روند کاهشی، به دنبال اجرای برجام از تیرماه ۱۳۹۴، روند افزایشی به خود گرفت؛ بطوری که ارزش تجارت با رشد متوسط سالانه ۱۰ درصدی تا دو سال بعد ۱۳۹۶ به ۱۰۱.۵ میلیارد دلار افزایش یافت؛ بنابراین به وضوح مشخص است که تشدید تحریمها در محدود شدن تجارت خارجی کشور نقش مهمی داشته است.
وی همچنین تصریح کرد: خروج آمریکا از برجام در اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ و تشدید محدودیتها به ویژه در زمینه نقل و انتقال ارز سبب انقباض شدیدتر در تجارت خارجی کشور شد. در این شرایط علاوه بر محدودیت جدی در صادرات نفت و فرآوردههای نفتی، صادرات غیرنفتی نیز دچار مشکلات عدیدهای شد. کاهش منابع ارزی ناشی از صادرات به طبع بر واردات کشور نیز اثر گذار بوده است؛ با این وجود، در سال ۱۳۹۸، علیرغم کاهش حدود ۷ درصدی صادرات غیرنفتی، با توجه به ضرورت تامین نیازهای کشور و مدیریت بازار داخلی، واردات به میزان ۱.۲ درصد افزایش یافت.
رییس موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی با اشاره به اثرات شیوع ویروس کرونا گفت: اواخر سال ۱۳۹۸ با شیوع ویروس کرونا مصادف و این مسئله باعث افت کل تجارت جهانی شد و طبیعتا کشور ما نیز از آن متاثر شد؛ اما وجود تحریم و محدودیتها ناشی از آن سبب سنگینتر شدن آثار منفی شیوع کرونا بر کشور ما شد. محدودیتهای تحریم سبب شد تا برنامهریزان تجاری کشور از سال ۱۳۹۸ برنامههای توسعه صادرات را متمرکز بر ۱۵ کشور همسایه و همچنین کشورهای هند و چین نمایند.
وی افزود: محدودیتهای ناشی از تحریم، رفع محدودیتهای ناشی از شیوع ویروس کرونا را نیز تحتالشعاع قرار داده و بازیابی مسیر تجارت را دچار مشکل کرد. تغییر از صادرات برخی محصولاتی که در اثر شیوع ویروس کرونا دچار محدودیت در تجارت شده بودند به سمت محصولات جدید مرتبط با ویروس کرونا مانند تجهیزات و داروهای پزشکی راهکار مناسبی برای جبران بخشی از کمبودها در این شرایط به نظر میرسید؛ اما در عمل به دلیل محدودیتهای نقل و انتقال ارز، بلوکه شدن بخشی از درآمدهای ارزی نزد برخی شرکای تجاری و در نتیجه محدودیت درآمد ارزی موفقیت چندانی حاصل نشد.
فقیه نصیری در ادامه اضافه کرد: شیوع کرونا در سال ۱۳۹۹ در حوزه تجارت که سبب مسدود شدن مرزها و محدودیت نقل و انتقال کالا به ویژه در نیمه اول سال ۱۳۹۹ شده بود، عامل موثری در کاهش تجارت کشور محسوب میشد. این موضوع در تجارت با برخی شرکای تجاری مانند ترکیه پررنگتر بود و سایر شرکا نیز کم و بیش چنین محدودیتهایی را به دلیل نگرانی از تبعات شیوع ویروس کرونا به ویژه در ماههای اول سال ۱۳۹۹ اعمال کردند.
وی افزود: کاهش محدودیتها رفته رفته به دلیل تسلط کشورها در مهار و کنترل ویروس کرونا و اتخاذ تدابیر کنترلی در قالب پروتکلهای بهداشتی سبب بهبود نسبی تجارت کشور شد. به طوری که بررسی آمار ماهانه تجارت کشور نشان میدهد که هر چه به ماههای پایانی سال نزدیک میشدیم، شکاف بین تجارت ماهانه در سال ۱۳۹۹ با مدت مشابه در سال ۱۳۹۸ رو به کاهش بوده است. اما در مجموع بررسی روند تجارت از سال ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ حاکی از آن است که محدودیتهای ناشی از شیوع ویروس کرونا در سایه محدودیتهای ناشی از تحریم، سبب کاهش سالانه ۱۰ درصدی در ارزش تجارت کشور شده است. به طوری که ارزش تجارت به کمترین سطح خود طی دهه اخیر یعنی رقم ۷۳.۹ میلیارد دلار رسید.
بیشتربخوانید:کاهش ۳۰ میلیارد دلاری تجارت کالایی ایران در ۷ سال اخیر