گروه اندیشه: رضوانه رضایی پور گفت و گویی انجام داده با دکتر علیاصغر سعیدی، استاد دانشگاه در باره عواملی که باعث شد جامعه ایرانی دچار فروپاشی نشود. او در مقدمه گفت و گویش که در روزنامه ایران منتشر شده نوشته است: « جامعه ایران در سالهای اخیر با مشکلات اقتصادی و برخی شکافهای اجتماعی روبهرو بوده است، اما تجربه جنگ اخیر نشان داد که برخی نارضایتی ها الزاماً به معنای گسست ملی نیست. علی اصغر سعیدی، جامعهشناس و دانشیار دانشگاه تهران، در گفتوگو «ایران» با او، با تأکید بر نقش حافظه تاریخی، هویت ملی، تابآوری اجتماعی و شکلگیری طبقه متوسط فرهنگی، معتقد است که تهدید خارجی لایههای عمیقتری از هویت ایرانی را فعال میکند و همین امر زمینهساز همبستگی ملی میشود. او در عین حال هشدار میدهد که این سرمایه اجتماعی در صورتی ماندگار خواهد بود که پس از جنگ با اصلاح در شیوههای مدیرران، ساختار اداره کشور در جریان جنگ از هم نپاشید. وزارتخانهها، استانداریها، نهادهای خدماتی، شبکههای امدادی، بخش درمان، شبکه انرژی، بانکها، شوراهای امنیتی و نیروهای نظامی و انتظامی توانستند، با وجود فشار شدید، کارکردهای اصلی خود را حفظ کنند. این همان چیزی است که در ادبیات علوم سیاسی از آن با عنوان تابآوری نهادی یاد میشود.
تجربه بسیاری از کشورها نشان میدهد که آغاز فروپاشی دولت معمولاً زمانی است که خدمات اساسی مانند برق، آب، درمان، حملونقل، نظام بانکی و توزیع کالا از کار بیفتند. در ایران، با وجود خسارتها، این خدمات به طور کامل متوقف نشدند و همین امر به حفظ آرامش نسبی جامعه کمک کرد. پژوهشهای جدید نیز تأکید میکنند که جنگ لزوماً به فروپاشی نهادها منجر نمیشود و کیفیت حکمرانی در دوران بحران نقش تعیینکنندهای در جلوگیری از فروپاشی دارد. اما تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که موفقیت در مدیریت جنگ تنها زمانی به سرمایهای پایدار تبدیل میشود که ظرفیت بسیج و هماهنگی دوران بحران، در دوره پس از جنگ به حکمرانی کارآمد، بازسازی اقتصادی، افزایش اعتماد عمومی و اصلاحات نهادی تبدیل شود.
۲۱۶۲۱۶