صدقه دادن مستحب است و کسی به سبب ترک آن مجازات نمی شود اما سبب مجازات در این موارد آن گناهان اعتقادی است نه صرف این انفاق نکردن و اما آن کس که بخل ورزید و بی نیازی کرد و وعده نیک را تکذیب کرد پس کارش را دشوار خواهیم کرد.(سوره لیل، ۱ تا ۱۰) پس اگر دوستی درخواست کمک کرد و دریغ کردیم، و اگر فقیری دست دراز کرد و بی تفاوت رد شدیم، و اعمال مشابهی پیش آمد که کاملا جنبه مستحبی داشت و ما انجام ندادیم، مجازات نخواهیم شد. اما اگر صورت مساله جنبه اعتقادی پیدا کرد ما نه تنها انفاق نکردیم بلکه بخل ورزیدیم و گفتیم پول خودم برای خودم. و بلکه سرمایه در دستمان (پول، علم، شهرت یا هر چیز دیگر) را از خود دانستیم نه از خدا و فکر کردیم که این سرمایه مال خودمان است و مثل قارون سخن گفتیم که من این سرمایه را با شایستگی و علمی که در اختیار داشتم به دست آوردم، و بلکه با آن سرمایه، احساس بی نیازی کردیت باشد تا اینکه صفت جود و کرم برای او طبیعی شود.
از اسرار وجوب زکات، و ترغیب به بذل مال، پاک ساختن نفس است از صفت رذیله بخل، که از جمله مهلکات است. و رسول خدا (ص) فرمود: هر کس زکات مال خود را بپردازد، و مهمان نوازی کند و امانت نزد خود را برگرداند، از شح نفس خویش(از حرص مانع خیر) حفظ شده است. قرآن کریم در قرآن ۱۰ اهرم برای سخاوتمند کردن چنین افرادی استفاده نموده است:
۱. ای انسان تو بزرگی،
۲. دنیا چیزی نیست و کم ارزش است،
۳. وابستگی به دنیا سرزنش دارد،
۴. اگر انفاق کنی چند برابر می دهیم،
۵. تشویق آنهایی که ایثار می کنند،
۶. اگر ندهید آن را می گیریم یا می سوزانیم،
۷. بخل در دنیا موجب عذاب آخرت هستند،
۸. بعضی از افراد نیازمند، فامیل تو هستند،
۹. بعضی از نیازمندان، افراد گرفتار هستند،
۱۰. فریب دنیا و زرق و برق آن را نخورید.