بناهای بسیار باشکوهی در جای جای کشور ما وجود دارند که هر یک از انها گویای فرهنگ و تمدن پیشرفته کشور ما در سالیان دور است. اینکه بناهایی با چنان استحکامی ساخته شده اند که در طول سالیان بسیار طولانی بدون هیچ گونه فروپاشی پابرجا و باشکوه مانده اند، گویای این مطلب است که ایرانیان قدیم، هنر معماری و ساختمام سازی را در حد اعلا بلد بوده اند.
یکی از این گنبدهای تاریخی، گنبد قابوس یا گنبد کابوس است که در شهر گنبد کاوس در استان گلستان واقع شده است. این گنبد مربوط به سده چهارم هجری است و سبک معماری آن به به شیوه رازی است.
شیوه رازی یکی از شیوه های معماری در ایران است که مربوط به سده پنجم تا آغاز سده هفتم، یعنی مربوط به زمان پادشاهی سامانیان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان است.
گنبد قابوس بلندترین برج آجری جهان است که بر بالای تپه ای قرار گرفته است که نزدیک به ۱۵ متر از سطح زمین بالاتر است. این بنا را در سال ۳۷۵ هجری شمسی (برابر با ۳۹۷ هجری قمری) و در زمان سلطنت شمس المعالی قابوس بن وشمگیر و در شهر جرجان که پایتخت پادشاهان آن دیار بوده ساخته اند.
گنبد قابوس چنان در سراسر جهان شناخته شده است که بزرگان جهان در رابطه با آن بسیار سخن گفته اند از جمله:
پروفسور آرتور پوپ در مورد این بنا چنین نوشتهاست: «در زیر سمت شرق کوههای البرز و در برابر صحراهای پهناور آسیا یکی از بزرگترین شاهکارهای معماری ایران با تمام شکوه و عظمتوشانده شده است و روی بدنه روزنه نیز پوششی از گچ و خاک به قطر استفاده گردیده است.
قسمت داخلی گنبد قابوس
درون این برج بسیار ساده بوده و هیچ تزئینی در آن دیده نمی شود. بر روی دیوار داخلی نیز آثاری از روکش گچی رنگین دیده می شود که تیرگی درون گنبد باعث شده تا داخل بنا سیاه و تیره باشد و گچ ها از دید دور بمانند.
سر در ورودی
در سر در ورودی این بنا مقرنس هایی ساده و بسیار زیبا به چشم می خورند که همین مقرنس ها از اولین نمونه های مقرنس سازی در بناهای اسلامی بوده و دارای اهمیت زیادی است.
فضای انعکاس صدا
در قسمتی بیرونی برج گنبد قابوس محوطه ای دایره ای شکل وجود دارد که اگر در این دایره قرار بگیرید و صحبت کنید یا داد بزنید صدای شما اکو خواهد شد و بسیار بلندتر به سوی اطراف پخش خواهد شد.