در تاریخ فرهنگ اصفهان این حقیقتی انکارناپذیر است که گروهی از اصفهانپژوهان که ارزشمندترین کارها را در این حیطه انجام دادهاند، کسانی بوده و هستند که از خارج این شهر کهن به آن آمده و بهواسطه عشق و آمیزش با این شهر، از خدمتگزاران و پژوهندگان این شهر شدهاند. دکتر سیروس شفقی نیز از این جمله اشخاص است. او در دهه چهل که دکترای جغرافیای خود را از آلمان گرفت، به اصفهان آمد و در دانشکده ادبیات اصفهان، گروه جغرافیا را بنیانگذاری کرد. عشق مفرط او به اصفهان موجب شد در نیمقرنی که در این شهر زندگی میکند، آثار ماندگاری درباره تاریخ و جغرافیای این شهر عرضه کند. در اینجا اولین کتاب او یعنی «جغرافیای اصفهان» را به بررسی و معرفی مینشینیم.
شاید بتوان گفت فرق مورخ و جغرافیدان در عرصه تحقیقات این است که مورخ در کنج کتابخانه مینشیند و به تبیین و شرح وقایع گذشته، مستخرج از دل کتب و منابع میپردازد؛ اما جغرافیدان به دل کوچه و خیابان یا حتی بیابان میزند و حاصل مشاهدهها و اکتشافهای خود را مینگارد. دکتر سیروس شفقی از ترکیب این دو نگاه، اثری خلق کرد که مشابه آن در منابع شهرشناسی اصفهان بسیار کم بود. شاید اگر بتوان مثالی زد، میتوان از کتاب «الاصفهان» میرسید علی جناب نام برد. بههرحال کار عظیم و ارزشمند جغرافیای اصفهان پس از شش سال تحقیق میدانی و کتابخانهای به پایان رسید و در 1353 این کتاب که 480 صفحه دارد، توسط انتشارات دانشگاه اصفهان به چاپ رسید. شاید در اولین نگاه، امتیاز این کتاب وجود هفتاد قطعه نقشه، نمودار و عکس باشد که در میان کتابهای همقطار، بینظیر است. استاد نقشههایی بههمراه دانشجویان خود تهیه و ترسیم کرده بودند که یکی از جالبترین آنها، نقشه شماره سیزده کتاب است که حدود و مرز و نام محلات شهر اصفهان را نشان داده است؛ کاری که بنا به نقل خود استاد به اینجانب، به همراه تیم دانشجویانش در کل شهر گشته و برای تعیین مرز محلات و تشخیص اینکه اینسوی کوچه فلان محله است و آنسوی کوچه مرز محله کناری آغاز میشود، او این سؤال را از خود ساکنان خانهها میپرسیده است که «شما جزء کدام محله هستید» و ساکنان دقیقترین پاسخ را میدادهاند.