یکشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۵ – ۱۴:۴۴
یادداشت رسیده؛
مناسکزدگی و تقلیل دین به هویت قبیلهای؛ نقدی بر غلبه احساسات بر شریعت و عقلانیت
حوزه/ در مناسبتهایی مانند نهم ربیع، تقلیل دین به مناسک احساسی میتواند شریعت و عقلانیت را به حاشیه براند و زمینه خرافه و رفتارهای غیرمعقول را فراهم کند. ارادت به اولیای الهی زمانی انسانساز است که در چارچوب شریعت، فقه و عقلانیت قدسی قرار گیرد.
خبرگزاری حوزه | در مناسبتهایی نظیر نهم ربیع، گاه با پدیدهای تاملبرانگیز در میان برخی از دینداران مواجه میشویم: فربه شدن فرم و مناسک تا جایی که نه تنها شریعت و فقه، بلکه خود عقلانیت نیز به حاشیه رانده میشود. در این رویکرد، یک عمل مناسکی چنان مطلق انگاشته میشود که گویی فرد را از پایبندی به ابتداییترین محرمات شرعی، نظیر حرمت تمسخر، غیبت و توهین، و همچنین بدیهیات عقلی معاف میکند. این رویکرد، اگر از منظر معرفتشناختی و مبانی علوم انسانی واکاوی شود، نشان میدهد که چگونه تقلیل دین به مناسک احساسی، ناخواسته در زمین نظریات تقلیلگرایانه و سکولار قدم برمیدارد.
شور و علاقه به اولیای الهی، موتور محرک دینداری است؛ اما اگر این محبت با لنگرگاه شریعت و قطبنمای عقلانیت مهار نشود، به بستری برای رشد نگرشهای بیپایه تبدیل میشود. وقتی عیار سنجش دینداری از التزام عملی و معرفتی به شدت هیجانات مناسکی تغییر یابد، به مرور زمان خرافات در ذهنیت افراد رسوب میکند. این همان نقطهای است که انسان در دامان احساساتگرایی کور افتاده و هر رفتار غیرمعقولی به نام عشق و ارادت توجیه میشود.