در میان انبوه آثار تاریخ تمدن اسلامی، شاید هیچ قالبی به اندازه «مقتلنگاری» اینچنین آمیخته با عاطفه، فاجعه و هویت نباشد. مقتلنگاری روایتی است از یک “فقدان بنیادین”، روایتی از درد و امید، از فاجعه و نجات. پرسش اینجاست که مقتل چیست، مقتلنگاری چگونه شکل گرفت، و چرا تا امروز چنین جایگاه ماندگاری در فرهنگ شیعه دارد؟
ابوالقاسم شکوری
از مقتل تا مقتلنگاری؛ بازخوانی یک واژه
واژه “مقتل” در لغت به معنای محل کشتهشدن است اما در سنت نوشتاری اسلامی، به متونی اطلاق میشود که به شرح چگونگی شهادت یک شخصیت، بهویژه امامان شیعه، میپردازند. در واقع، مقتلنگاری را میتوان نوعی تاریخنگاری تراژیک دانست که بر روایت شهادتنامهای تمرکز دارد؛ روایتی با بار عاطفی، اعتقادی و اجتماعی، که در آن، درگذشت یک انسان صالح، نقطه آغاز یک پیام است؛ پیامی علیه ظلم و در دفاع از حق.