کبد، بزرگترین غده بدن انسان، مانند یک کارخانه شیمیایی شبانهروزی عمل میکند. این عضو مسئول بیش از 500 وظیفه حیاتی از جمله فیلتر کردن سموم، تولید پروتئینهای مهم، کمک به هضم غذا و تنظیم قند خون است. اما چه اتفاقی میافتد وقتی این کارخانه مهم شروع به فرسایش میکند؟ پاسخ، یک بیماری به نام سیروز کبدی (Liver Cirrhosis) است.
سیروز یک وضعیت مزمن و پیشرونده است که در آن بافت سالم کبد به تدریج با بافت زخم (فیبروز) و گرههای ترمیمی جایگزین میشود. این زخمها سخت و سفت هستند و توانایی کبد را برای عملکرد صحیح به شدت کاهش میدهند. سیروز، مرحله نهایی بیماریهای مزمن کبدی است و متأسفانه در موارد شدید، منجر به نارسایی کبدی و نیاز به پیوند میشود.
سیروز کبدی یک شبه رخ نمیدهد؛ بلکه نتیجه سالها آسیب مزمن به کبد است. دلایل متعددی میتوانند منجر به این وضعیت شوند که مهمترین آنها عبارتند از:
هپاتیت B و C: این ویروسها یکی از شایعترین علل سیروز در سراسر جهان هستند. عفونت مزمن و طولانی مدت کبد توسط این ویروسها، التهاب و آسیل اولیه، سیروز کبدی اغلب بدون علامت است. کبد دارای یک ذخیره عملکردی بسیار بالا است و میتواند با وجود آسیبهای قابل توجه، به کار خود ادامه دهد. این مرحله، که گاهی به آن سیروز جبران شده (Compensated Cirrhosis) میگویند، میتواند سالها طول بکشد.
با پیشرفت بیماری و ناتوانی کبد در انجام وظایف خود، علائم شروع به ظاهر شدن میکنند. این مرحله، سیروز جبران نشده (Decompensated Cirrhosis) نامیده میشود و نشاندهنده یک وضعیت اورژانسیتر است.
پزشکان برای تشخیص سیروز از ترکیبی از روشها استفاده میکنند:
سیروز کبدی، یک بیماری غیر قابل برگشت است؛ به این معنی که بافت زخم شده نمیتواند به طور کامل به بافت سالم تبدیل شود. با این حال، درمان بر جلوگیری از آسیب بیشتر، مدیریت عوارض و حفظ باقیمانده عملکرد کبد متمرکز است.
در مواردی که سیروز به مرحله نارسایی کبدی پیشرفته (سیروز جبران نشده) رسیده و عوارض آن با درمانهای پزشکی قابل کنترل نیستند، پیوند کبد تنها گزینه درمانی باقی مانده است. این جراحی، جایگزینی کبد آسیبدیده با کبد سالم اهداکننده است. تصمیمگیری برای پیوند بر اساس سیستمهای امتیازبندی خاصی (مانند MELD Score) انجام میشود.