وقتی واسطههای التهابی مانند هیستامین موجود، احتقان و آبریزش از مخاط بینی و نیز کاهش حس بویایی اتفاق میافتد، فرد دچار زکام شده است اما از نظر طب ایرانی خروج ترشحات فرود آمده از سر فرد از طریق بینی را زکام میگویند. اگر همین ترشحات از پشت حلق بیاید نزله نامیده میشود که بیشتر ناشی از بیماریهایی همچون سینوزیت، سرماخوردگی و آلرژی است.
از نظر طب ایرانی زکام و نزله هم حالت گرم و سرد دارند، این ترشحات میتوانند سرد یا گرم باشند. برای تشخیص گرم بودن، باید رقیق و غلیظبودن این ترشحات، رنگ سفید، خاکستری، زرد و سبز بودن آن و نیز میزان سوزش و خارش در بینی و حلق بررسی شود.در ضمن سردی و گرمی زکام در سر و صورت و چشم نشانههای مختلفی دارد، تغییرات صدا هم متفاوت هستند، گرفتگی صدا، تودماغیبودن یا خشونت در صدا هم مهم هستند. اما اگر این ترشحات رقیق و آبکی، بیرنگ یا زرد باشند و ایجاد خارش، سوزش و گزش در مخاط بینی و راههای هوایی داشته باشند نیز چشم و صورت به رنگ سرخ متمایل باشد، نشانه گرمی این ترشحات است.
برای درمان، باید داروهای مناسبی استفاده شود که هم قوام ترشحات زکام گرم را اعتدال بخشد، هم از تندی و گرمی ترشحات بکاهد و هم از ورود این ترشحات به اعضای دیگر جلوگیری کند.
این ترشحات میتوانند تأثیر خود را در دیگر اعضا و دستگاههای مختلف بدن بگذارند؛ برای همین است که افرادی که در طب ایرانی فعالیت دارند، زکام و نزله را مادر بیماریها میدانند.
باید دانست که گیاهان دارویی با طبع گرم برای آنها مضر است. آویشن شیرازی، مرزنجوش، سیر و پیاز تند، زنجبیل و دارچین، غذاهای پر ادویه و تند برای این افراد نامناسب است و گیاهان مفید عبارتاند از: عناب یا شربت آن، خوراک آبپزی شامل کدو سبز، باقالا، لوبیا سبز، گشنیز، نخود سبز با ادویه بسیار کم، ماءالشعیر طبی، زرده تخم مرغ عسلی، عسل و آب رقیق گرم.
ضمنا دمکرده گلگاوزبان به همراه کمی لیموعمانی یک دمنوش مناسب برای درمان نزله گرم است.