گروه اندیشه: پیام اخیر رضا داوری اردکانی، فیلسوف و رئیس پیشین فرهنگستان علوم، به همایش «مقام فلسفه در دوره تاریخ ایران اسلامی»، یک بازخوانی انتقادی، شجاعانه و تبارشناسانه از مسیر هزارساله تفکر فلسفی در ایران است. داوری با به چالش کشیدن نظام آموزش رسمی، تأکید میکند که تفکر فلسفی آموختنی نیست و تقلیل آن به «بهشتِ دلایل و براهین انتزاعی»، فلسفه را از رسالت اصیل خود که فهم وضعیت تاریخی انسان و پیوند با «مدینه انسانی» است، دور میسازد. او با کالبدشکافی سنت فلسفه اسلامی پس از فارابی، دست روی یک خلل ساختاری بزرگ میگذارد: حذف خرد عملی، اخلاق و سیاست از سپهر اندیشگی ایران. داوری هشدار میدهد که طی هزار سال رواج فلسفه در این مرزوبوم، حتی یک کتاب مستقل در باب سیاست نوشته نشده و اخلاق نیز به تطبیقهای صوری محدود مانده است. گرچه ایران پس از دوران آوارگی فلسفه، به محل پیوند استعاری و تاریخی دین و حکمت بدل شد، اما انزوای او در مغرب اسلامی این پیوند صورت وقوع پیدا کرد.»
چرا فلسفه به «درسی بیرونق» بدل شده است
او در پایان گفت که فلسفه، دانشی صرفاً آموزشی یا مجموعهای از محفوظات نظری نیست، بلکه نحوهای از آگاهی تاریخی است که باید بتواند نسبت انسان را با جهانش آشکار کند. داوری اردکانی در فراز پایانی پیام خود گفت: «فلسفه اگر در این اواخر به درس بیرونقی مبدل شده است تا دو قرن گذشته چندان غریب نبوده و جایگاهی در تاریخ و زندگی مردم داشته است. فلسفه گزارش و بیان نسبت وجود آدمی با عالم خویش است و اگر از عهده آگاهسازی مردمان از وضع عالم تاریخیشان برنیاید دیگر نمیتوان آن را تفکر دانست، هر چند که شباهتی با تفکر دارد.»
۲۱۶۲۱۶