امیرالمؤمنین علی (ع) فرمودند: «إیّاکَ و الکِبرَ فإنّهُ أعظَمُ الذُّنوبِ و ألأَمُ العُیوبِ، و هُو حِلیَةُ إبلیسَ» (میزانالحکمه، ج ۱۱: ۵۰۷۴)؛ «بپرهیز از تکبر؛ زیرا بزرگترین گناه و نکوهیدهترین عیبها و زیور ابلیس است!»
جوان آنلاین: امیرالمؤمنین علی (ع) فرمودند: «إیّاکَ و الکِبرَ فإنّهُ أعظَمُ الذُّنوبِ و ألأَمُ العُیوبِ، و هُو حِلیَةُ إبلیسَ» (میزانالحکمه، ج ۱۱: ۵۰۷۴)؛ «بپرهیز از تکبر؛ زیرا بزرگترین گناه و نکوهیدهترین عیبها و زیور ابلیس است!» پرهیز از این رذیلت که متأسفانه تخصصگرایی دوره مدرن و تحصیلات عالیه موجب شده است بیش از گذشته مؤمنان در معرض آن قرار گیرند، بیش از هر چیز نیازمند شناخت دقیق تکبر و روشهای ترک و دوری از آن با راهنمایی اولیا و علمای اخلاق است. مرحوم آیتالله فاطمینیا (ره) که خود مصداقی از انسان متخلق به اخلاق الهی بود، تذکرات فراوانی درخصوص پرهیز از تکبر بیان داشتهاند که در ادامه خلاصه گفتاری از آن را به استناد صفحات ۳۲ تا ۳۸ کتاب «نکتهها از گفتهها؛ گزیدهای از گفتارهای استاد فاطمینیا» میخوانید.
«تکبر عبارت است از خودبزرگبینی، برتریجویی، تحقیر دیگران و خود را بالاتر و بزرگتر و برتر از دیگران دیدن و زیر بار حق نرفتن.» این معنایی است که آیتالله فاطمینیا (ره) از تکبر ارائه میدهند. از نظر ایشان تکبر از آنجا که صفتی قائم به غیر است، شامل سه رکن «متکبِّر»، «متکبَّرٌ علیه» و «متکبَّرٌ به» است. مرحوم فاطمینیا (ره) در شرح این سه رکن توضیح دادهاند:
«متکبِّر یعنی شخصی که دارای این صفت است، متکبَّرٌ علیه یعنی شخصی که نسبت به او تکبر ورزیده میشود و متکبَّرٌ به یعنی چیزی که بهجهت آن، تکبر ورزیده میشود؛ مانند ثروت، ریاست، حسب و نسب، علم، زیبایی، قدرت و هر چیز دیگر. در تکبّر این سه رکن لازم است؛ برخلاف عُجب و خودپسندی که قائم به شخص میباشد. هر انسان متکبّری، عُجب هم دارد؛ یعنی خودبین و خودپسند و از خود راضی است، اما هر صاحب عُجبی لازم نیست که متکبر هم باشد؛ زیرا اگر انسان سالها در یک بیابان و جای خلوتی زندگی کند و هیچ کس هم نباشد که با او رابطه داشته باشد باز هم امکان وجود عُجب هست؛ مثلاً با خودش بگوید من چه عبادتی دارم! چه انسان خوبی هستم! یا چه صفت و عمل خوبی دارم! و امثال این پندارها.»
ریشه سلبی تکبر