اقتصاد۲۴– پیشبینیها از رشد جمعیت و ترکیب سنی جمعیت در سه دهۀ آینده، خبرهای خوشی بههمراه ندارد. مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش جدید خود به بررسی سالمندی جمعیت ایران پرداخته است و گزارش کرده که طی ۳۰ سال آینده، حدود یکسوم جمعیت ایران را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل خواهند داد. این ترکیب سنی، با توجه به کاهش تعداد فرزندآوری در سالهای اخیر علاوهبر آنکه بر نسل آینده فشار مضاعفی وارد میکند، مسائل اقتصادی متعددی از جمله فشار بر صندوقهای بازنشستگی را بهدنبال دارد.
«سهم جمعیت سالمند ایران از سال ۱۳۹۸ تا سال ۱۴۲۱ از ۱۰ به ۲۰ درصد خواهد رسید.» این جملهای هشداردهنده است که دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش خود با عنوان «بررسی وضعیت سالمندی در ایران آینده و چالشهای آن» اعلام کرده است. ابعاد مهم این جمله زمانی مشخص میشود که دریابیم چنین تغییری در سهم سالمندی در کشورهای توسعهیافته بین ۷۰ تا ۱۲۰ سال رخ میدهد، درحالیکه در ایران تنها طی ۲۳ سال، سهم جمعیتی سالمندان دوبرابر میشود و از هر پنج ایرانی، یک نفر بیشتر از ۶۰ سال سن خواهد داشت که براساس تعریف سازمان بهداشت جهانی «سالمند» شناخته میشود.
اگرچه سالمندی به دوران پایانی زندگی اطلاع میشود که افراد از نظر جسمی و فیزیکی دچار تغییر میشوند و تواناییهای پیشین خود را ندارند، اما سن سالمندی در جوامع مختلف متفاوت است. این سن معمولاً با شاخص امید به زندگی در جوامع تعریف میشود؛ مثلاً در سال ۲۰۰۰، شاخص امید به زندگی در ژاپن ۸۱ سال و در عراق ۶۷ سال بوده است که با توجه به این اعداد، سن سالمندی در این جوامع متفاوت در نظر گرفته میشود.
اما براساس گزارش «سالمندی پویا» که سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۰۲ منتشر کرد، استاندارد جهانی برای سالمندی سن ۶۰ سالگی در نظر گرفته شد. با این حال در همین گزارش آمده است که سن تقویمی، شاخصی دقیق برای تغییراتی که همراه با سالمندی رخ میدهد، محسوب نمیشود؛ چون تفاوتهای قابل توجهی در وضعیت سلامت، میزان مشارکت در ابعاد مختلف زندگی اجتماعی و سطوح وابستگی به سایر افراد در میان افراد سالمند در سنین یکسان مشاهده میشود.
سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ که آخرین سرشماری انجامشده در کشور است، جمعیت ایران را ۷۹ میلیون و ۹۲۶ هزار و ۲۷۰ نفر برآورد کرده است که از این تعداد، هفت میلیون و ۴۱۴ هزار و ۹۱ نفر سالمند هستند که ۹.۳ درصد جمعیت کشور را تشکیل میدهند. در آن سال، سه میلیون ۶۵۸ هزار و ۴۰۵ نفر مرد سالمند و سه میلیون و ۷۵۵ هزار و ۶۸۶ نفر نیز زن سالمند در کشور وجود داشت.
بر همین اساس، ۱۳.۲ درصد اهالی استان گیلان را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل میدادند و این استان رتبۀ اول بیشترین تعداد سالمندان در کشور را به خود اختصاص داد. اما از سوی دیگر در استان سیستانوبلوچستان، افراد بالای ۶۰ سال تنها ۴.۹ درصد جمعیت را تشکیل میدادند و بهاینترتیب این استان کمترین تعداد سالمندان به نسبت جمعیت را داشت.
اگرچه در فاصلۀ سالهای ۱۳۴۵ تا ۱۳۹۵ جمعیت کشور بهطور کلی افزایش داشته است، اما بعد از دهۀ ۱۳۶۰ که از آن به «دورۀ بیشزایی» یاد میشود، درصد رشد جمعیت همواره نزولی بوده است. از دیگر سو، سهم سالمندان از جمعیت نیز همواره رشدی صعودی داشته است و فقط در دورۀ ۱۰ سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵ درصد رشد جمعیت سالمندان کمتر از دورۀ زمانی پیش از آن (۱۳۶۵ تا ۱۳۷۵) بوده است. اما بهطور کلی رشد جمعیت سالمندان از میزان منفی ۱۷ درصد در سال ۱۳۵۵ به مثبت ۲۸ درصد در سال ۱۳۹۵ رسیده است.پیشبینی