۱۷ شهریور ۱۴۰۵ – ۱۶:۴۷
گروه اندیشه: به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، هفتاد و چهارمین نشست از سلسله نشستهای شنبههای روانشناسی با عنوان «درباره روانشناسی انتقادی؛ با نگاهی به کتاب «روانشناسی انتقادی» اثر یان پارکر، ترجمه حمیدرضا غریبی، نشر ارجمند» به همت گروه روانشناسی خانه اندیشمندان علوم انسانی، شنبه ۱۴ شهریورماه ۱۴۰۵ در بستر اسکایروم برگزار شد. حمیدرضا غریبی، پژوهشگر و مترجم حوزه روانشناسی انتقادی و اجتماعی در این نشست به تشریح ضرورت تحول در فضای فکری روانشناسی ایران پرداخت و تأکید کرد که روانشناسی جریان اصلی بهدلیل تقلیلگرایی اجتماعی و غفلت از مؤلفههای بومی، پدیدههای پیچیدهای چون فقر، تورم و بحرانهای شهری را نادیده میگیرد. وی با اشاره به نافهمیهای موجود پیرامون مفهوم نقد در فضای دانشگاهی، روانشناسی انتقادی را نه یک روش درمانی یا دستورالعمل ساده، بلکه مکتبی برای پرسشگری از خودِ ساختار دانش روانشناسی و تاریخمندی مفاهیم آن دانست. به گفته وی، ادعای خنثیبودن روانشناسی، ابزار سیاسی و ایدئولوژیک آن را نامرئی میکند؛ درحالیکه مفاهیم بنیادینی مانند «عزت نفس»، «هوش» یا «بهنجاری» در بسترهای تاریخی و روابط قدرت شکل گرفتهاند. در نهایت، روانشناسی انتقادی با رونمایی از این لایههای پنهان، مانع از یکدستسازی هویت انسانها شده و زمینهساز بازتولید عاملیت و فردیت واقعی در اتاق درمان، سیستم آموزشی و عرصه سیاستگذاری اجتماعی میشود.
****
غریبی در پاسخ به پرسش ابتدایی جلسه درباره چیستی روانشناسی انتقادی و چرایی اهمیت آن، ابتدا به مسیر شکلگیری ایده ترجمه کتاب ایان پارکر اشاره کرد: خوشحالم که این فرصت فراهم شده تا درباره روانشناسی انتقادی صحبت کنیم. شاید برای پاسخ به این پرسش، بد نباشد ابتدا کمی به تاریخچه این موضوع و اینکه اساساً چرا ترجمه کتاب ایان پارکر برای ما اهمیت پیدا کرد، اشاره کنم.
وی افزود: این مسائل برای من بهعنوان یک روانشناس اهمیت داشت. از سوی دیگر، مسئله مهم این بود که روانشناسی اجتماعی تا همین سالهای اخیر در ایران به شکل مستقل و جدی وجود نداشت. این سؤال مطرح میشد که چرا رشتهای که در بسیاری از نقاط جهان از آغاز شکلگیری روانشناسی حضور داشته، در ایران با چنین تأخیری شکل گرفته است. مجموعه این پرسشها ما را به سؤال بنیادیتری رساند: خود دانش روانشناسی که در ایران آموزش داده میشود، پژوهش میکند و در عمل به کار گرفته میشود، چه نوع دانشی است؟ در مسیر بررسی این مسئله، با حوزههایی مانند جامعهشناسی علم مواجه میشویم که به ما کمک میکنند بفهمیم یک نظام دانشی چگونه شکل میگیرد و چه مناسباتی در تولید آن دخیل است.