تقدس و نیایش آب از آیینهای کهن جهان و بهویژه تمدنهای هند، چین، ایران و مصر باستان است. اهمیت نقش آب در زندگی و فرهنگ مردم ایران بر هیچکس پوشیده نیست. وضعیت جغرافیایی، زندگی و معیشت ایران از یک سو و اهمیت آب در آیینها و فرهنگهای مذهبی و اساطیر ایرانیان، سبب شده است که نام و نماد آب در بسیاری از آیینها و باورهای ایرانی نقش پررنگی داشته باشد (فرهادی،1:1364). مطابق با اساطیر ایرانی، گذشتن از آب، تولد تازه را برای فرد رقم میزند و بسیاری از اساطیر ایرانی از آب گذر کردند و زرتشت نیز به هنگام رسیدن به پیامبری از آب گذر کرد (بهار،1375).
اهمیت آب در میان ایرانیان قدیم قدمتی بس طولانی دارد و پیشینه آن به دوران پیش از زرتشت و اهمیت ایزدبانوی آناهیتا باز میگردد. آناهیتا نام فارسی ایزدبانوی آبها به نام اردیسور آناهیتاست. اردی به معنای نمناکی و رطوبت، برکت و حاصلخیزی، سور به معنی جلیل و آناهیتا به معنای پاک است. از طرف دیگر، اردوی نام رودی اساطیری با آب پاک و مینوی است و پهنه آن به گستردگی تمام آبهای از فراز کوه هکر (بلندترین قله البرز) به دریای فراخکرت (نام پهلوی اقیانوس وئوروکش) میریزد، اردوی در زمستان و تابستان به طور یکسان روان است و تنها یکی از رودهای منشعب از اردوی میتواند هفت کشور را در روی زمین سیراب کند. در کنار هر یک از این رودها و دریاها، قصری هزارستون با هزاردریاچه برای آناهیتا برپا گشته و در هر قصر در بالای ایوانی، بستری معطر و پاکیزه برای آناهیتا مهیا گشته است (فضایلی،1392). از دیگر سو، نزد ایرانیان قدیم احترام به چهار عنصر طبیعت یعنی آتش، آب، خاک و باد منجر به این امر شد که همواره در راه پاسداری و نیالودن آن بکوشند. از این رو، به منظور حفظ و پاسداری آب از رهاکردن زباله و هر چیز دیگری در آب روان (شامل آبشار، جویبار، دریا و دریاچه) پرهیز میکردند.
در کنار اهمیت ایزدبانوی آناهیتا روایاتی وجود دارد که منشأ پیدایش جشن آبها را به تاریخ نبردهای ایرانیان برای حفظ مرزهای کشور خود و تاریخ بلایای طبیعی که بر کشور ایران وارد آمده است، میداند. روایت نخست، به نبردهای طولانی ایران با توران اشاره دارد. در طی این نبردها، به دستور افراسیاب کاریزها و نهرها ویران شدند. بعد از خاتمه نبرد با توران، پسر طهماسب دستور داد تا کاریزها و نهرها را لایروبی کنند و ایرانیان جاریشدن آب در نهرها و کاریزها را جشن گرفتند. بنا بر روایت دوم، بعد از هشت سال خشکسالی در ماه آبان باران بارید و همین امر زمینه پیدایش جشن آبانگان را فراهم آورد. نظر به اهمیت آب در فرهنگ ایرانزمین همواره آیینها و مراسمی برای تقدس آب و اسرافنکردن آن وجود داشته است. برای مثال در سیرجان، برای جلوگیری از آلودهشدن آب قنات، آبی به نام شیفتل (شیفت به معنی زیر و تل به معنی زمین) داشتهاند. کهنشیر یا آب روان از تمام خانهها میگذشته، ساکنان خانه آب مصرفی تمیز را با ظرف برداشته و آب مصرفشده را در شیفتل ریخته و سپس به بیابان هدایت میکردند (پیرنیا،1372). به طور کلی هنگام شنیدن داستانهای پدربزرگها و مادربزرگها متوجه میشویم که آب مصرفشده به هیچروی به سمت چاه روانه نمیشده است، بلکه آن را به سمت بیابان هدایت میکردند یا برای آبیاری باغچه منزل و زمین کشاورزی استفاده میکردند. گرچه امروزه با پیروزی انسان بر طبیعت همچنین با سستشدن قدرت سنت و تحلیل تدریجی آب آیینهای ایرانی تقدس آب این آیینها و جشنهای پیوسته به آن از خاطرهها زدوده شده است، اما رگههایی از این مراسم تا به امروز باقیمانده است (فرهادی،1:1364). رگههای این مراسم را میتوان در مراسم مرتبط با بارانخواهی و عروسی آب، حضور آب در آیینهای بدرقه، حضور آب در آیینهای نوروزی و حضور آب در معماری ایران یافت.