اقتصاد ۲۴- با توجه به محدودیتهای ارزی کشور بهخصوص پس از نقض برجام در اردیبهشت ۹۷ و تحریمهای سنگین آمریکا علیه ایران، تامین ارز واردات از صادرات راهکاری مرسوم در این چند سال بوده که خودروسازان از آن بهره بردهاند. این راهکار دو مدل دارد؛ یکی اینکه خودروسازان خود اقدام به صادرات کالاهای مختلف کنند و ارز حاصل از آن را (تحت نظارت بانک مرکزی) مورد استفاده قرار دهند. مدل دیگر این است که خودروسازان به سراغ صادرکنندگان بروند و بخشی از ارز موردنیاز خود را با قیمتی توافقی از آنها خریداری کنند.
این در شرایطی است که حالا خبر میرسد صادرات مستقیم توسط خودروسازان سبب شده بازار برخی کالاهای صادراتی توسط آنها، به هم بریزد. به عنوان مثال، خودروسازان برای تامین ارز اقدام به صادرات پسته کردهاند و این موضوع سبب شده بازار پسته دچار بههمریختگی شود.
آنطور که عضو هیات نمایندگان اتاق ایران در گفتگو با خبرگزاری مهر عنوان کرده، از مهر پارسال تاکنون ۸۰ تا ۹۰درصد پسته ایران توسط شرکتهای خودروساز صادر شده و تداوم این روند موجب از دست رفتن بازارهای صادراتی پسته خواهد شد.
مظفر محمدی با بیان اینکه افزایش تعرفه گمرکی پسته از ۶ به ۹دلار (در راستای افزایش تعهدات ارزی) و واردات خودرو و قطعات با ارز حاصل از صادرات پسته، ضربه سنگینی بر پیکره کشاورزی است، تاکید کرده اقدامات خودروسازان در صادرات پسته باعث میشود جایگاه این محصول صادراتی روزبهروز در بازار جهانی تنزل پیدا کند و صادرات این محصول استراتژیک به صورت هدفمند و برنامهریزیشده، دنبال نشود.
به گفته وی، شرکتهای خودرویی، پسته را زیر قیمت تمامشده صادر میکنند و ۵ تا ۱۰درصد زیان میدهند، اما این زیان در قبال سود ۲۰۰ تا ۳۰۰درصدی واردات، اهمیتی برای آنها ندارد. محمدی تاکید کرده که بخش زیادی از محصول پسته در انبارها باقی مانده، زیرا شرکتهای خودرویی به اندازه ظرفیتی که نیاز دارند صادر میکنند و مابقی نیز به دلیل ارزانفروشی خودروسازان، خریدار ندارد. پسته تنها محصولی نیست که خودروسازان در این سالها برای تامین ارز صادر کردهاند. در گذشته نیز محصولاتی مانند قیر و خشکبار توسط آنها صادر شده تا از ارز آن (برای واردات) استفاده شود.
با توجه به گفتههای عضو هیات نمایندگان اتاق ایران، خودروسازان برای آنکه کالاهای صادراتی را بهسرعت در بازارهای جهانی بفروشند و ارز تامین کنند، به دامپینگ روی آوردهاند. نکته دیگر اینجاست که به نظر میرسد تامین ارز از محل صادرات، فقط مختص خودروسازان بزرگ وابسته به دولت نیست و شرکتهای بخش خصوصی را نیز در بر میگیرد (بهویژه در ماجرای صادرات پسته که میتواند توسط برخی شرکتهای خودروساز خصوصی انجام شده باشد).
طبق آخرین آماری که بانک مرکزی اعلام کرده، از ابتدای امسال تا هفتم مرداد دومیلیارد و ۷۹۸میلیون دلار به صنایع حملونقل و خودرو اختصاص پیدا کرده که یکمیلیارد و ۶۵۸میلیون دلار آن نیمایی و یکمیلیارد و ۱۴۰میلیون دلار دیگر نیز از مسیر «واردات در مقابل صادرات» تامین شده است. به نظر میرسد ارز حاصل از صادرات مستقیم نیز در دل «واردات در برابر صادرات» آمده است.
در سال گذشته وزارت صمت اعلام کرد خودروسازان باید خود ارز موردنیازشان را تامین کنند که معنی آن بهنوعی محرومیت از ارز نیمایی بود. بااینحال با توجه به اینکه در لیست جدید، ارز نیمایی هم به خودروسازان اختصاص پیدا کرده، ظاهرا حکم سال گذشته صمت اجرا نشده است.
بیشتر بخوانید: واردات خودرو دست دوم در بن بست ارزی/ مصوبه نمایشی دولت سیزدهم چطور ملغی شد؟