«مرزهای روسیه در هیچ کجا پایان نمییابند.» جملهای از رئیسجمهوری روسیه در سال 2016 که در یک برنامه تلویزیونی به شوخی عنوان شد و به تحلیل کارشناسان، با توجه به تفکرها و نگاه سیاسی امپراتورگونه روسیه دور از واقعیت نیست. حالا انگار با گذشت شش سال از آن زمان، ولادیمیر پوتین با حمله به اوکراین در راستای این سیاست بسیار مصمم گام برداشته و طی دوهفتهای که از این حمله میگذرد، بر نواحی تحت تصرف خود در اوکراین افزوده است. بیش از یکمیلیون و پانصد نفر از این کشور خارج و هزاران نفر کشته، زخمی و آواره شدهاند و ادامه آن مطمئناً بر آینده روابط بینالملل میان کشورها نیز تأثیرگذار خواهد بود.
تاکنون هرگونه میانجیگری و مذاکره در توقف پیشروی روسیه در اوکراین بیاثر بوده و روسیه اما پای سه شرط خود برای پایاندادن به حمله در اوکراین ایستاده است: حاکمیت روسیه بر کریمه و به رسمیتشناختن استقلال جمهوریهای خلق دونتسک و لوهانسک، اصلاح قانون اساسی اوکراین و عدم عضویت این کشور در هر ائتلاف جهانی همچون ناتو شرایط را پیچیده کرده است. پوتین همچنین از اروپا خواسته است به مقامات اوکراینی برای احترام به قوانین بشردوستانه فشار بیاورند؛ آنچه خود با انتخاب ابزار جنگ و تهدید به زور که برخلاف قوانین منشور ملل متحد است، آن را نقض کرده است.
در منشور ملل متحد آمده است که کشورهای عضو سازمان ملل در روابط بینالمللیشان از تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت سرزمینی یا استقلال سیاسی دولتهای دیگر یا به هر نحوی مغایر با هدفهای ملل متحد خودداری کنند؛ همچنین قاعده منع توسل بهزور هرگونه اقدام زورمدارانه در روابط بینالمللی نظیر جنگ، تهدید به جنگ، اقدامات مقابلهبهمثل مسلحانه، محاصره دریایی یا هر شکل دیگر استفاده از تسلیحات را در برمیگیرد. این در حالی است که طبق حقوق بینالملل جنگ با هر دلیل و منطقی محکوم است و دلایل پوتین همچون عدم تعهد غرب در خصوص گسترش مرزهای ناتو به شرق یا حمایت از غیرنظامیان استقلالطلب در اوکراین نیز توجیهکننده این اقدام نظامی او نیست؛ چراکه بهموجب ماده ۲ منشور ملل متحد، دولتها مکلفاند دعاوی خود را از طریق مسالمتآمیز حل کنند و از توسل بهزور برای حلوفصل اختلافها خودداری کنند. صرفنظر از این مهم، ماده ۳۳ منشور ملل متحد نیز کشورها را مکلف کرده دعواهایی که محتمل است صلح و امنیت بینالمللی را به خطر بیندازد، به یکی از طروق قضایی (داوری- دادگاه دادگستری بینالمللی سیاسی،مذاکره، مساعی جمیله، تحقیق، میانجیگری، سازش) حلوفصل شوند؛ قوانینی که البته به دلیل نداشتن ضمانت اجرایی تا به امروز نتوانسته از وقوع حملات و جنگ در جهان جلوگیری کند. طی روزهای اخیر نیز نشستهای مکرر و اضطراری در مجمع عمومی سازمان ملل برگزار شده است؛ درعینحال قطعنامهای از سوی شورای امنیت علیه روسیه به رأی گذاشته شد که روسیه بهعنوان عضو اصلی این شورا آن را وتو کرد و مجددا تحت عنوان اتحاد برای صلح از شورای امنیت به مجمع عمومی منتقل شد و درنهایت به تصویب رسید. اما با نبود همین ضمانتهای اجرایی و البته رویکرد دوگانه قدرتهای بزرگ به حقوق بینالملل، تنها ماحصل برگزاری نشستهای مجمع عمومی سازمان ملل را به صدور قطعنامههای بینالمللی بدون اجبار در اجرای آن ختم میکند و به گفته نماینده روسیه در سازمان ملل، نمیتواند عملیات نظامی روسیه را در اوکراین متوقف کند. «اصفهانزیبا»در بررسی ابعاد حقوقی جنگ در اوکراین و جایگاه و نقش سازمان ملل در قطعنامههای تصویبشده علیه روسیه با افشین جعفری، استاد و تحلیلگر حقوق بینالملل، گفتوگو کرد. به گفته این کارشناس حقوقی، اقدامات روسیه برخلاف قواعد بشردوستانه است. جعفری همچنین تصویب قطعنامههای بدون ضمانت اجرایی از سوی مجمع عمومی سازمان ملل را ابزاری برای تحتفشار قرار دادن روسیه و افزایش تحریمها علیه این کشور میداند. در ادامه، مشروح این گفتوگو را میخوانید.