بسیاری از آدمها هنگام مشاهده اخبار با دیدن چیزهای وحشتناکی که به سر دیگران آمده است، احساس گناه میکنند. وقتی به این فکر میکنیم که چطور دل کسی را شکستیم، بر سر کودکی فریاد زدیم یا احساسات یکی از دوستانمان را جریحهدار کردیم هم ممکن است حس گناه به سراغمان بیاید. درواقع اغلب ما گاهبهگاه […]
بسیاری از آدمها هنگام مشاهده اخبار با دیدن چیزهای وحشتناکی که به سر دیگران آمده است، احساس گناه میکنند. وقتی به این فکر میکنیم که چطور دل کسی را شکستیم، بر سر کودکی فریاد زدیم یا احساسات یکی از دوستانمان را جریحهدار کردیم هم ممکن است حس گناه به سراغمان بیاید. درواقع اغلب ما گاهبهگاه احساس گناه میکنیم و این میتواند برایمان تجربه بسیار ناخوشایندی باشد.اما چرا حس گناه اینقدر راحت به سراغ ما میآید و اصلاً به چه دردی میخورد؟ اگر این حس غیرقابلتحمل شود چه میتوان کرد؟ خوشبختانه پژوهشهای روانشناختی برای این سؤالات پاسخهایی دارد.حس گناه زنگ خطری را به صدا درمیآورد که به ما میگوید استانداردهای اخلاقیمان به نحوی نقض شده است؛ نوعی حس ندامت و پشیمانی به خاطر رویداد وحشتناکی که یا در آن دخیل بودهایم و یا صرفاً از آن چشمپوشی کردهایم و دلیل اینکه بسیاری از آدمها با مشاهده اخبار بد احساس گناه میکنند هم همین است.برخی افراد بیشتر و برخی کمتر احساس گناه میکنند و این تفاوتها به تیپ شخصیتی آنها و تجاربی که در زندگی داشتهاند برمیگردد. آنهایی که بیشتر با دیگران همدلی میکنند یا خیلی به روابط اجتماعی اهمیت میدهند، احتمالاً بیش از بقیه مستعد تجربه حس گناه هستند. در مقابل، کسانی که «ویژگیهای شخصیتی تاریک» مانند روانآزاری یا خودشیفتگی در آنها قویتر است، شاید کمتر احساس گناه کنند.البته باید توجه داشت که حس گناه با حس شرمساری فرق میکند. وقتی احساس گناه میکنید به این معناست که فکر میکنید کار اشتباهی انجام دادهاید؛ اما حس شرمساری که میتوان آن را اهریمنسازی از خویشتن توصیف کرد، به این معناست که احساس میکنید به خاطر انجام دادن آن کار اشتباه، عیب و نقصی در وجود شماست. حس شرمساری بهندرت مفید است و اغلب به انزوای اجتماعی منتهی میشود؛ اما حس گناه میتواند عواقب منفی یا مثبتی به دنبال داشته باشد. موضوعات و موقعیتهای مختلفی در زندگی پیش میآید که میتواند حس گناه را در شما برانگیزد. بهعنوانمثال، ممکن است انسان به خاطر آسیبهایی که به محیطزیست وارد شده است احساس گناه کند. حس گناه انواع دیگری هم دارد که یکی از آنها «گناه بازمانده»1 نامیده میشود و کسانی این حس را تجربه میکنند که از یک موقعیت خطرناک، مثلاً جنگ یا همهگیری کرونا، جان سالم بهدربردهاند درحالیکه بسیاری دیگر دراینبین کشته شدهاند. از اینها گذشته، ممکن است انسان به خاطر کار ناشایستی که انجام داده است هم حس گناه را تجربه کند.