اقتصاد۲۴- درپی افزایش مشکلات زندگی در کلانشهر تهران، انتقال پایتخت به شهری دیگر از سالها و دهههای قبل مورد توجه بوده است. اولین بار موضوع تغییر پایتخت از تهران به شهرهای همجوار در سالهای پایانی جنگ تحمیلی مطرح شد. در سالیان اخیر نیز این موضوع بارها در دولت و مجلس شورای اسلامی مورد بحث قرار گرفته است.
جالب این است که به دنبال زمین لرزه سال ۱۳۹۶ در ملارد و ۱۳۹۹ در دماوند و با اصرار مدافعان انتقال پایتخت یکبار دیگر موضوع انتقال پایتخت در دولت دوازدهم مطرح و در محافل کارشناسی مورد بحث قرار گرفت. جلسات این شورا در دولت دوازدهم هر از چندگاهی جریان داشت تا اینکه بعد از آخرین جلسه در زمستان سال ۱۳۹۹ به خاطر کرونا و تغییر دولت عملاً ادامه نیافت.
اما در دولت سیزدهم بحث تجزیه تهران و تشکیل استانهای تهران غربی و شرقی مطرح شد، طرحی که در بررسیهای کارشناسی با ابهامات و، اما و اگرهای زیادی مواجه شد.
اما از سوی دیگر، با استقرار دولت جدید، طرح انتقال پایتخت دوباره مورد استقبال قرار گرفته است. چنان که مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم در بازدید از قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء به بیان مشکلات تهران پرداخت و بر ضرورت جابهجایی مرکزیت سیاسی و اقتصادی کشور تاکید کرد و البته تاکنون چندین بار درباره انتقال پایتخت به کنار دریا سخن گفته شده و مسئولیت بررسی این انتقال بر عهده محمدرضا عارف معاون اول رییس جمهور گذاشته شد.
در همین حال دیروز عارف از یکی از گزینههای پایتخت جدید تهران رونمایی کرد و گفت: در صورت بهنتیجه رسیدن به این جمعبندی که تهران به دلیل محدودیتهای موجود دیگر نمیتواند پاسخگوی نیازهای مردم باشد، انتقال پایتخت به منطقهای جدید باید در دستور کار قرار گیرد. او منطقه مکران را به عنوان یکی از گزینههای جدی برای این انتقال معرفی کرد و اظهار داشت که این منطقه از محدودیتهای منابع طبیعی مانند آب و مشکلات زیستمحیطی آزاد است.
موضوع طرح انتقال پایتخت باعث شد به سراغ دکتر سید رضا حسینی لاهیجی، استاد دانشگاه و کارشناس ارشد طراحی و مدیریت شهری برویم. این متخصص مدیریت شهری درباره نجات یا انتقال پایتخت با اقتصاد ۲۴ به گفتوگو نشست.
* در روزهای اخیر بار دیگر بحث جابهجایی پایتخت به شهر دیگر مطرح شده است و حتی معاون اول درباره انتقال به مکران نیز حرف زده بود. رئیس دولت نیز که مدام درباره انتقال پایتخت به جایی نزدیک دریا حرف میزند. میخواستم نظرتان را بهعنوان کارشناس بدانم که انتقال پایتخت، اکنون و با این شرایط، چقدر امکان دارد؟ اگر امکان این کار هم باشد، متر و معیار اینکه کجا باید برود و چطور انتخاب شود، چیست؟
– ببینید این موضوع آنقدر بزرگ و مهم است که همه متخصصان و خردمندان جامعه باید شور کرده و در مورد این موضوع صحبت کنند.
کما اینکه طرح این مساله مربوط به امروز نیست و سی سال است که در مورد انتقال پایتخت صحبت میشود. من ۳۵ سال سابقه کار در حوزه شهری دارم و یادم است از همان ابتدای آغاز به کارم، این موضوع را میشنیدم. هر رئیس جمهوری میآمد، هر حکمرانی و دولتی که عوض میشد، از این صحبت میکردند؛ و بعد پشیمان میشدند.
دلیل پشیمانیشان هم همان حرفهایی بود که همین الان نیز مخالفان میزنند. آنان میگویند انتقال پایتخت خیلی هزینهبر است، و در این موقعیت نمیشود، البته که دلایل اقتصادی، چون تورم و تحریم نیز همواره باعث این مخالفت بوده است چرا که میگفتند پولش را نداریم و هزینه آن بسیار زیاد است.
طی این سالها و به خصوص طی ۷۰-۸۰ سال گذشته، همه چیز عملا در تهران تجمیع شده، و پایه اقتصاد و سیاست و بوروکراسی اداری در تهران تجمیع شده است. این موارد نیز همه از دلایل مخالفت است که میتوان اذعان داشت، درست است.
از طرف دیگر کسانی هم که موافق هستند نیز باز درست میگویند. موافقان انتقال پایتخت میگویند تهران دیگر جای زندگی نیست، جای پذیرایی نیست، جای مهمانپذیری نیست. اکنون تهران شهری است که توان خدمات رسانی آن نهایت به پنج میلیون نفر میرسد، اما میبینیم که بیش از ۱۵ میلیون و گاهی وقتها بیش از بیست میلیون نفر در تهران در حال حرکت هستند.