غلامرضا پناهی*
ارزش پول ملی یک کشور در مقابل سایر ارزهای خارجی یکی از متغیرهای اساسی در اقتصاد است. نرخ ارز متغیری است که بر شاخصهای کلیدی اقتصاد از قبیل تورم، رقابت پذیری، صادرات، واردات و رفاه اجتماعی اثرگذار است. سیاست مالی و پولی در جهت رشد اقتصادی و افزایش اشتغال و نهایتا افزایش رفاه جامعه به کار گرفته میشوند. در اقتصاد ایران نرخ ارز یکی از حساسترین متغیرهای اقتصادی به شمار میرود که نوسانات آن آثار زیادی بر اقتصاد و زندگی مردم دارد. دولتها همواره در تلاش بودهاند که ارزش پول ملی را حفظ کنند. هر کشوری متناسب با شرایط اقتصاد خود نظام ارزی برای تعیین نرخ ارز انتخاب میکند.
انواع نظامهای ارزی
۱- نظام ارز ثابت: کشورهایی که این رویکرد را اتخاذ کردهاند، نرخ برابری پول ملی خود را به یک ارز یا سبدی از ارزها، مانند حق برداشت ویژه (SDR)، میخکوب (Peg) میکنند. در نتیجه، نرخ برابری پول ملی آنها در برابر ارز یا سبد ارزی منتخب ثابت است، اما در برابرهای رایج بازار سرمایه در مدیریت بازار ارز است. در سالهای اخیر مفاهیمی مانند دامنه نوسان، سقف قیمت و محدودیتهای مشابه وارد سیاستگذاری ارزی شدهاند، درحالیکه بازار ارز ماهیتی متفاوت از بازار سرمایهدارد. برای مثال، تعیین نرخ ارز در سطوح پایینتر از نرخ تعادلی میتواند انگیزه صادرکنندگان برای بازگشت ارز را کاهش داده و زمینه تخصیص رانتی ارز به واردکنندگان را فراهم کند. در مقابل، عربستان سعودی در مدیریت بازار ارز، تفاوتهای ساختاری میان بازار ارز و بازار سرمایه را مدنظر قرار میدهد.
* رئیس هیاتمدیره مرکز مبادله ارز و طلای ایران
منبع: IMF/IFS (آمارهای مالی بینالمللی/صندوق بینالمللی پول)