شلغم در بسیاری از نقاط جهان، از جمله ایران، کشت میشود و بیشتر به عنوان خوراک دام مورد استفاده قرار میگیرد.
تاریخچه
استفاده از شلغم در طب سنتی و طب عامیانه ملل مختلف
در طب سنتی آسیا عقیده بر این بوده است که خوردن شلغم باعث افزایش انرژی و سلامت خون میشود.
به طور کلی در طب قدیم، شلغم به عنوان یک تصفیهکننده خون مورد استفاده بوده است. همچنین، شلغم را منبع ویتامین C میدانستند و برای جبران کمبود این ویتامین و نیز پاک کردن پوست، به طور مرتب آن را مصرف میکردند. از این گیاه برای افزایش انرژی و درمان افسردگی نیز استفاده میشد.
ترکیبات مهم
هر ۱۰۰گرم شلغم حاوی مواد زیر است:
آب: حدود ۷/۹۲ گرم
مجموع کربوهیدراتها (قندها): ۶/۴ گرم
پروتئین: ۱ گرم
فیبر (الیاف): ۱ گرم
خاکستر: ۶/۰ گرم
چربی: ۲/۰ گرم
بتاکاروتن: ۱۳۳۰ میلیگرم
پتاسیم: ۴۲۰ میلیگرم
کلسیم: ۱۶۸ میلیگرم
سدیم: ۷۸ میلیگرم
فسفر: ۵۲ میلیگرم
آهن: ۶/۲ میلیگرم
ویتامین B1 (تیامین): ۱/۰ میلیگرم
ویتامین B2 (ریبوفلاوین): ۱۸/۰ میلیگرم
ویتامین B3 (نیاسین): ۷/۰ میلیگرم
ویتامین C (اسکوربیک اسید): ۴۷ میلیگرم
انرژی: ۲۳ کیلوکالری
دانههای شلغم حاوی مقدار زیادی اسیدهای چرب اروسیک ، لینولئیک و لینولنیک میباشند.
گلوکوزینولیتها یکی دیگر از ترکیبات مهم شلغم هستند که اثرات ضد سرطانی دارند.
موارد استفاده از شلغم
شلغم یکی از پرمصرفترین محصولات امروز دنیاست که به صورت کشتهای گسترده و یا به صورت خانگی تولید میگردد. شلغم به شکل خام یا پخته، مانند سبزیجات، استفاده میشود و قسمت هوایی آن را مانند اسفناج میتوان مصرف کرد. همچنین، برای خوراک دام، بهخصوص در فصول پاییز و زمستان، به طور گسترده استفاده میشود.
مهمترین اثرات گزارششده
ضد باکتری، دارای ویتامین C، ضدعفونی کننده، مسهل و پارازیتکُش است.
نکات قابل توجه
۱- ارقام و میزان مواد مؤثر ارائهشده مربوط به مقالات خارجی است و مقدار آنها در شلغمهای ایران گزارش نشده است و نیاز به تحقیق دارد.
۲- واریتههای مختلف شلغم، با رنگها و اشکال مختلف، همگی مواد مؤثر مشابه و اثرات درمانی مشابهی دارند.
۳- اکثر گیاهان خانواده خردل، مانند انواع کلم، ترب، تربچه و شلغم، نفخ به مراتب بیشتری نسبت به گیاهان و سبزیها ایجاد میکنند.
۴- از مهمترین مواد مؤثر مشترک در گیاهان خانواده خردل، ترکیبات گوگردی است که بسیاری از اثرات و همچنین بیشتر عوارض جانبی این گیاهان مربوط به آنها است.
۵- خواص دارویی ذکرشده در قانون ابنسینا و مخزنالادویه، با مراجع و تحقیقات انجامشده سالهای اخیر کاملاً مطابقت دارد و این گیاه از نظر غذایی و دارویی با ارزش است.