گفتوگو با محمد ترکمان به مناسبت اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰؛
استبداد مطلقه رضاخانی در عرض چند ساعت فرو ریخت
ارتش برای سرکوب داخل بود، نه برای دفاع از مرزها
محمد ترکمان گفت: انگلیسیها و روسیه تزاری نتوانستند تمام ایران را به تصرف دربیاورند. بخشهایی از ایران را تصرف کردند و آن بخشها هم شبها در اختیار خود مردم بود؛ به دلیل اینکه رجال حضور داشتند. رضاخان در طول ۲۰ سال استبداد مطلقهاش، بزرگترین خیانتش این بود که رجال ایران را نابود کرد. سوم شهریور، در عرض چند ساعت، کشور در دست قوای خارجی قرار گرفت.
سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- آناهید خزیر: «هنگامی که ایران توسط نیروهای بیگانه اشغال شده بود و دل هر میهندوستی به درد میآمد، روزی حسین گلگلاب صحنه دردناکی را میبیند که یک هموطن او از سربازی انگلیسی کتک میخورد و فحاشی میشنود و همان سرباز بیگانه به افسری ایرانی نیز که قصد مداخله داشت، سیلی میزند. گل گلاب از دیدن آن حادثه چنان منقلب میشود که با چشمانی اشکبار نزد روحالله خالقی؛ آهنگساز نامدار ایرانی، میرود و با تاثر و اندوه میپرسد: «کار ما به اینجا رسیده که سرباز اجنبی توی گوش نظامی ایرانی بزند؟» خالقی به او میگوید: «ناراحتی تاثیری ندارد، بیا کاری کنیم و سرودی بسازیم.» همان جا زندهنام گل گلاب شروع به زمزمه شعری میکند و خالقی موسیقی آن را مینویسد. زندهیاد غلامحسین بنان نیز آن را با صدای هوشربا و فراموش نشدنی خود میخواند و در زمانی کوتاه سرود «ای ایران» توسط ارکستر بزرگ ملی ایران ساخته میشود و بر سر زبانها میافتد: «ای ایران ای مرز پرگهر، ای خاکت سرچشمه هنر، دور از تو اندیشه بدان، پاینده مانی تو جاودان …»