اقتصاد۲۴- نگرانیها درباره سرنوشت ۲۱۱ اثر نفیس تارخ ایران آنقدر زیاد شد، که سرانجام جبرئیل نوکنده، رییس کل موزه ملی ایران به حرف آمد. او گفته این آثار که آذر ۱۴۰۲، در دولت سیزدهم از ایران به چین فرستاده شده بودند، سرانجام در فروردین ۱۴۰۴به کشور بازگشتند. اظهارنظری که البته پرسشهای زیادی را برانگیخته و نگرانیها درباره وضعیت این آثار همچنان پابرجاست. چراکه مشخص نیست این آثار تحت چه قرارداد و چارچوب مشخصی برای نمایش به چین فرستاده شدند و چرا دوره نمایش آنها که قرار بود شش ماه باشد، حدود ۱۵ ماه به درازا کشید؟
چرا تا پیش از افشای اخباری درباره این آثار، رییس موزه ملی هیچ خبری از بازگشت آنها در فروردین ۱۴۰۴ نداده بود؟ برای پاسخ به این پرسشها، ابتدا باید اصل این ماجرا را مرور کنیم و ببینیم که آثار تاریخی ایران چرا سر از چین در آورد و چگونه رفتهرفته نگرانیها درباره سرنوشت این آثار برانگیخته شد؟
در دولت سیزدهم، به پیشنهاد وزارت میراث فرهنگی و گردشگری و تصویب هیات وزیران، ۲۱۱ اثر از دورههای مختلف تاریخ ایران برای نمایش به چین فرستاده شد.
قرار بود این آثار در نمایشگاهی با عنوان «شکوه ایران باستان» برای بازدید عموم به نمایش درآید. از جمله این آثار نفیس تاریخی-تمدنی ایران میتوان به شیر زرین دوره هخامنشی، جام مارلیک دوره آهن ۲، کاسه شیشهای دوره ساسانی از دیلمان گیلان و دو بشقاب نقرهای ساسانی، یکی ساده و دیگری پایهدار با نقش سوارکار، نیم تنه انسانی گچی حاجیآباد فارس و بسیاری آثار دیگر از دورههای مختلف تاریخ ایران از هخامنشی تا صفوی را در برمیگرفت.
همچنین سرستون گاو کاخ آپادانای تخت جمشید، نسخه اویغوری از مجموعه شیخ صفیالدین اردبیلی، یک برگ نگارگری از خمسه نظامی و یک ورق نگارگری از سده ۱۶ و ۱۷ میلادی، به همراه مجسمه داریوش، پنج شیای هستند که بازآفرینی شده و مولاژ آنها به نمایش گذاشته شد.
نخستین پرسش درباره رویکرد دولت سیزدهم نسبت به میراث تاریخی ایران است. عزتالله ضرغامی وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دولت سیزدهم تلاش بسیاری داشت تا حریم آثار تاریخی را محدود کند و تا جای ممکن از میان ببرد. او حتی در مصاحبهای در دی ماه ۱۴۰۲ علیه حریم مقبره کوروش در پاسارگاد صحبت کرده بود و گفته بود مثلا یک کشاورز به دلیل نزدیکی به حریم این منطقه تاریخی نمیتواند اتاقی در کنار طویلهاش بسازد. حال چگونه این دولت با چنین نگاهی به میراث تاریخی-تمدنی ایران، ناگهان مدعی ارسال آثار تاریخی ایران در قالب سفیری فرهنگی به چین شد؟ شاید به همین دلایل بود که ارسال این آثار از همان ابتدا نگرانی برخی باستانشناسان و فعالان این حوزه را برانگیخت.
جزییات بسیار کمی از شرایط ارسال این آثار منتشر شده، اما خبرگزاری «ایسنا» در همان اوان نوشته بود که طرف چینی ۱۱۴ میلیون و ۲۰۵ هزار یورو بیمه برای این آثار در نظر گرفته است. قرار بوده این آثار تا ۶ ماه در چین نمایش داده شود و سپس به ایران برگردد. هیات دولت سیزدهم در خرداد ۱۴۰۳، یعنی بعد از حادثه سقوط هلیکوپتر سیدابراهیم رییسی ۶ ماه دیگر این مدت را تمدید کرد.