اقتصاد۲۴- جو بایدن، رئیسجمهوری آمریکا و متحدانش، روز شنبه، ۱۸ شهریور، طرحهایی را برای کریدور حمل و نقلی که هند را به خاورمیانه و در نهایت اروپا متصل میکند اعلام کرد و قرارداد توسعۀ کریدور ترانزیتی «هند، عربستان سعودی، اتحادیه اروپا» در حاشیۀ نشست ۲۰ کشور بزرگ اقتصادی جهان، موسوم به «گروه ۲۰» در دهلینو امضا شد. به گزارش فرارو، توافق بر سر احداث این کریدور که هم رقیبی برای پروژه ترانزیتی عظیم چین، موسوم به «ابتکار کمربند و جاده» است و هم جایگزین طرح سابق ترازیتی هند-ایران-روسیه-اروپا، بدون حضور رؤسای جمهور روسیه و چین به عنوان اعضای «گروه ۲۰» انجام شد.
کریدور عربی- مدیترانهای (Arab-Med) هند به اروپا یک کریدور تجاری چندوجهی نوظهور است که میتواند الگوهای تجاری بین منطقه اقیانوس هند، خاورمیانه و اروپا را تغییر دهد. رئیسجمهور ایالات متحده، روز شنبه در حاشیه اجلاس «گروه ۲۰» اعلام کرد این، یک «معاملۀ کلان واقعی» برای پل زدن به بنادر دو قاره آسیا و اروپا است و منجر به خاورمیانهای باثباتتر، مرفهتر و یکپارچهتر خواهد شد. جان فاینر، معاون مشاور امنیت ملی ریاست جمهوری آمریکا نیز در این خصوص گفت: «یادداشت تفاهم پیشنهادی برای کریدور حمل و نقل ریلی و کشتیرانی بین کشورهای ایالات متحده آمریکا، هند، عربستان، امارات و اتحادیه اروپا و سایر کشورهای عضو گروه ۲۰ خواهد بود.»
فاینر در بخشی دیگر از سخنان خود گفت: «این کریدور با افزایش جریان انرژی و ارتباطات دیجیتال، رفاه را در میان کشورهای درگیر افزایش میدهد. درواقع، این پروژه به رفع کمبود زیرساختهای مورد نیاز برای رشد در کشورهای با درآمد پایین و متوسط کمک میکند و میتواند به به کاهش تنشها در تلاطم و ناامنی که از خاورمیانه میآید کمک کند.»
محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان نیز، روز شنبه طی سخنانی در اجلاس سران «گروه ۲۰» گفت: «پروژه اقتصادی مشترک به توسعه زیرساختها از جمله حملونقل ریلی کمک کرده و باعث افزایش فرصتهای شغلی بلندمدت میشود. کریدور اقتصادی تبادلات تجاری میان هند، خاورمیانه و اروپا را افزایش میدهد و شامل احداث خطوط لوله انتقال هیدروژن و صادرات متقابل برق است. این کریدور اقتصادی امنیت انرژی جهانی را افزایش میدهد و ضمن ارتباط بنادر خاورمیانه به اروپا و هند شامل خطوط کابلی انتقال دادهها است.»
با توجه به اهمیت شکل گیری این کریدور و تاثیر آن بر مبادلات تجاری کشورهای منطقه، پرسشهایی مطرح است از جمله این که آیا این مسیر ترانزیتی میتواند روی اقتصاد ایران تاثیر بگذارد و اساسا هدف ایالات متحده از حمایت و تشویق کشورهای گروه ۲۰ در شکل دهی این مسیر ترانزیتی چیست؟ حسین راغفر عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا و اقتصاددان و مرتضی افقه، عضو هیئت علمی دانشگاه چمران اهواز و اقتصاددان در گفتگو با فرارو به این پرسشها پاسخ داده اند:
حسین راغفر گفت: «اصل مسئله را میتوان رقابت بین چین و آمریکا دانست. چینیها در تلاشند که کل قاره آسیا را در سیطره قدرت اقتصادی خود در بیاورند و این همان نکتهای است که آمریکا به شدت نسبت به آن نگران است و پرهیز دارد؛ بنابراین رفتار اخیر ایالات متحده، یک اقدام متقابل و مقابله به مثل است. ایالات متحده در تلاش است از ظرفیت کشورهای هسمو با خود و رقیب چین (هند) نهایت استفاده را ببرد. ایالات متحده مایل است به هند در رقابت با چین یک وجهه متمایز داده و نقش هند را پررنگ کند. هندیها نیز به دنبال سودجویی از شرایط ایجاد شده هستند. به طورکلی با این مسیر ترانزیتی جدید، هم ایران و هم چین، دور زده میشوند. مرتبط کردن کشورهای عربی با اسرائیل نیز بخشی دیگر از این پروژه است. کل این تلاش، تلاشی آمریکایی است برای تضعیف چین و جلوگیری از این که چین، قدرت مسلط در آسیا باشد. همچنین امریکا در تلاش است ایران را به طور کامل از فواید این مسیر ترانزیتی حذف کند.»
وی افزود: «نمیتوان گفت این ترانزیت جدید بر ایران یا اقتصاد ایران هیچ تاثیری ندارد، چون همانطور که اشاره کردم، اصلا یکی از اهداف این مسیر، تضعیف ایران و خارج کردن ایران از مسیر تجارت منطقه است. هدف دیگری که پشت این مسیر ترانزیت وجود دارد، ایجاد ائتلاف بین کشورهای عرب منطقه و هند و اسرائیل است. با این وجود، ما ظرفیتهای جغرافیایی ممتازی داریم که میتوانیم از طریق این ظرفیتها مسیر اقتصادی خود را حفظ کنیم. مشکل این است که متاسفانه ما در این حوزه نه تنها فعال نبودهایم، بلکه ظرفیتهای تولیدی داخل کشور به نحوی نیست که بتواند به بخش بزرگی از نیازهای منطقهای پاسخگو باشد. ما نه تنها در بخش فناوریهای بخش تولید با مشکل مواجهیم، بلکه کیفیت کالاهای تولید شده ما نیز نازل است و در سطحی نیست که با تولیدات برخی دیگر از کشورها، به رقابت بپردازیم.»